{"id":1318,"date":"2023-12-12T22:43:40","date_gmt":"2023-12-12T21:43:40","guid":{"rendered":"https:\/\/alevipedia.org\/?post_type=docs&#038;p=1318"},"modified":"2023-12-12T22:43:40","modified_gmt":"2023-12-12T21:43:40","password":"","slug":"vilayetname-i-haci-bektas-veli-haci-bektas-veli-vilayetnamesi","status":"publish","type":"docs","link":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/thema\/vilayetname-i-haci-bektas-veli-haci-bektas-veli-vilayetnamesi\/","title":{"rendered":"Vil\u00e2yetn\u00e2me-i Hac\u0131 Bekta\u015f Veli \/ Hac\u0131 Bekta\u015f Veli Vil\u00e2yetn\u00e2mesi"},"content":{"rendered":"<p>Di\u011fer tarikatlardaki men\u00e2k\u0131bn\u00e2melerden farkl\u0131 olarak Bekta\u015f\u00ee gelene\u011finde \u00e7o\u011funlukla vil\u00e2yetn\u00e2me veya vel\u00e2yetn\u00e2me diye adland\u0131r\u0131lan ve hemen hepsi Bekta\u015f\u00eeli\u011fin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011fiyle 16. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131 aras\u0131nda yaz\u0131ya ge\u00e7irilmi\u015f bulunan bir seri Bekta\u015f\u00ee men\u00e2k\u0131bn\u00e2mesi aras\u0131nda en bilineni ve okunan\u0131d\u0131r. Bunun sebebi, her \u015feyden \u00f6nce tarikat\u0131n p\u00eeri Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee\u2019nin hayat\u0131ndan bahsetmesi ve bu sebeple kutsall\u0131k kazanmas\u0131d\u0131r. Di\u011fer vil\u00e2yetn\u00e2meler i\u00e7inde en fazla yazma n\u00fcshas\u0131 bulunan\u0131d\u0131r ve Vil\u00e2yetn\u00e2me denilince de ilk akla gelenidir. Hac\u0131 Bekta\u015f Vil\u00e2yetn\u00e2mesi\u2019nin (Vil\u00e2yetn\u00e2me-i Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee, Men\u00e2k\u0131b-\u0131 H\u00fcnk\u00e2r Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee) T\u00fcrkiye\u2019de ve T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndaki baz\u0131 \u00f6nemli k\u00fct\u00fcphanelerde de\u011fi\u015fik zamanlarda istinsah edilmi\u015f n\u00fcshalar\u0131 bulundu\u011fu gibi Anadolu\u2019dan Balkanlar\u2019a kadar Bekta\u015f\u00eeli\u011fin yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlarda hususi ellerde de bir\u00e7ok n\u00fcshas\u0131 vard\u0131r. Ancak bunlar\u0131n i\u00e7inde yazar\u0131n\u0131n kaleminden \u00e7\u0131km\u0131\u015f veya yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme ait (1481-16. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131) bir n\u00fcshaya hen\u00fcz rastlanmam\u0131\u015ft\u0131r. Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n k\u00fct\u00fcphanesinde mevcut, 16. y\u00fczy\u0131lda kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen manzum Vil\u00e2yetn\u00e2me d\u0131\u015f\u0131ndaki n\u00fcshalar\u0131n hemen hepsi 17. y\u00fczy\u0131lda ve sonras\u0131nda Bekta\u015f\u00ee tekkelerindeki dervi\u015fler taraf\u0131ndan istinsah edilmi\u015ftir. Hac\u0131 Bekta\u015f Vil\u00e2yetn\u00e2mesi, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri Bekta\u015f\u00eelik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na paralel olarak ilk elde dikkati \u00e7eken kaynak olmu\u015f ve Georg Jacob\u2019dan itibaren pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 eser \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nEserin mensur, manzum veya kar\u0131\u015f\u0131k olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 tip n\u00fcshas\u0131 vard\u0131r. Hangi tipin ilk yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu veya her birinin de\u011fi\u015fik yaz\u0131l\u0131\u015flar\u0131 m\u0131 temsil etti\u011fi, ayr\u0131ca yazar\u0131 ve telif tarihi gibi konular hen\u00fcz ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Eric Gross\u2019tan Bedri Noyan\u2019a kadar eserin b\u00fct\u00fcn n\u00e2\u015firleri ve Bekta\u015f\u00eelik \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, mensur ve manzum n\u00fcshalar\u0131n yazar\u0131 olarak ayr\u0131 ayr\u0131 S\u00fcfl\u00ee Dervi\u015f mahlas\u0131 ile bilinen M\u00fbs\u00e2 b. Ali\u2019yi ve 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131yla 16. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Firdevs\u00ee-i Tav\u00eel\u2019i (Uzun Firdevs\u00ee) kabul etmi\u015flerdir. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar da her iki tip vil\u00e2yetn\u00e2menin yazar\u0131n\u0131n Uzun Firdevs\u00ee oldu\u011fu \u00fczerinde birle\u015fmi\u015ftir. Nitekim n\u00fcshalar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc teyit etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlarda, de\u011fi\u015fik zamanlarda yap\u0131lan istinsahlar sebebiyle ortaya \u00e7\u0131kan kelime de\u011fi\u015fiklikleri, baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n birka\u00e7\u0131nda \u00f6zetlenmi\u015f olmas\u0131 ve b\u00f6l\u00fcmler aras\u0131 baz\u0131 takdim ve tehirlerin bulunmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6nemli bir farkl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fclmemektedir.<br \/>\nHac\u0131 Bekta\u015f Vil\u00e2yetn\u00e2mesi\u2019nin yaz\u0131l\u0131\u015f tarihi konusunda \u00e7e\u015fitli tahminler y\u00fcr\u00fct\u00fclmekle birlikte eserin muhtevas\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman Abd\u00fclbaki G\u00f6lp\u0131narl\u0131\u2019n\u0131n 1481-1501 aras\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fi \u015feklindeki tahmini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ge\u00e7erlilik kazanmaktad\u0131r. Nitekim baz\u0131 par\u00e7alar\u0131n muhtevas\u0131, bahsedilen veya at\u0131fta bulunulan birtak\u0131m olaylar, \u00e7e\u015fitli yer isimleri ve ayr\u0131ca bir\u00e7ok n\u00fcshada II. Bayezid\u2019den ya\u015fayan bir h\u00fck\u00fcmdar olarak s\u00f6z edilmesi G\u00f6lp\u0131narl\u0131\u2019n\u0131n hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. \u00d6te yandan Vil\u00e2yetn\u00e2me\u2019nin, Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n halifesi olarak kabul edilen Hac\u0131m Sultan\u2019a dair vil\u00e2yetn\u00e2meden daha sonra yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kesindir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu eserde Ahmed Yesev\u00ee\u2019ye ait k\u0131s\u0131mlar Hac\u0131 Bekta\u015f Vil\u00e2yetn\u00e2mesi\u2019ndekinden daha geni\u015ftir. Ayr\u0131ca Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n halifelerinden s\u00f6z eden metinde Hac\u0131m Sultan\u2019la ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn Hac\u0131m Sultan Vil\u00e2yetn\u00e2mesi\u2019nden \u00f6zetlendi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\nEser dikkatle incelendi\u011finde, k\u00f6k\u00fc Orta Asya\u2019da Ahmed Yesev\u00ee d\u00f6nemine kadar uzanan \u015fifah\u00ee rivayetlerin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7o\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmayan Men\u00e2k\u0131b-\u0131 H\u00e2ce Ahmed-i Yesev\u00ee, Men\u00e2k\u0131b-\u0131 Lokm\u00e2n-\u0131 Perende, Men\u00e2k\u0131b-\u0131 Seyyid Mahm\u00fbd-\u0131 Hayr\u00e2n\u00ee gibi baz\u0131 men\u00e2k\u0131b mecmualar\u0131n\u0131n da kaynak olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, yazar\u0131n s\u00f6z\u00fc edilen \u015fifah\u00ee menk\u0131be ve rivayetleri \u00e7ok iyi tan\u0131yan bir \u00e7evreye mensup oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Vil\u00e2yetn\u00e2me, Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n \u0130mam Ali er-R\u0131z\u00e2\u2019n\u0131n soyundan bir seyyid ailesinin o\u011flu olarak d\u00fcnyaya geli\u015fini, Horasan\u2019daki \u00e7ocukluk ve tahsil devresini, Ahmed Yesev\u00ee\u2019ye intisab\u0131n\u0131, onun yan\u0131ndaki hayat\u0131n\u0131, Anadolu\u2019ya g\u00f6nderili\u015fini anlatarak ba\u015flar. Daha sonra hacca gidi\u015fi, oradan d\u00f6n\u00fc\u015fte Sulucakarah\u00f6y\u00fck k\u00f6y\u00fcne (bug\u00fcnk\u00fc Hac\u0131bekta\u015f kazas\u0131) yerle\u015ferek burada derg\u00e2h\u0131n\u0131 kurmas\u0131n\u0131, \u00e7evredeki T\u00fcrkmenler ve gayri m\u00fcslimler aras\u0131ndaki faaliyetlerini, d\u00f6nemin siyas\u00ee otoriteleri ve di\u011fer s\u00fbf\u00eelerle ah\u00eeler ve medrese mensuplar\u0131yla m\u00fcnasebetlerini hik\u00e2ye eder. Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n vefat\u0131n\u0131 da anlatt\u0131ktan sonra halifelerinin gittikleri yerlerde \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 yayma faaliyetlerini naklederek son bulur.<br \/>\nVil\u00e2yetn\u00e2me\u2019nin ba\u015f\u0131nda yer alan ve Horasan\u2019da ge\u00e7en olaylar, Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131 k\u00e2firlerle cihad eden bir gazi-vel\u00ee h\u00fcviyetiyle takdim ederken Anadolu\u2019daki menk\u0131beler onu daha \u00e7ok kerametleriyle g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6steren bir vel\u00ee olarak tasvir eder. Esere genellikle dini tebli\u011f eden dervi\u015flerin havas\u0131 h\u00e2kimdir. Nitekim Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n kendisi gibi halifeleri de ate\u015fli birer din yay\u0131c\u0131s\u0131 s\u0131fat\u0131yla g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler.<br \/>\nEser, yaln\u0131zca menk\u0131belerine tak\u0131l\u0131p onu k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen ve bu sebeple g\u00fcvenilir bulmayan baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinin aksine gerek Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee gerekse Bekta\u015f\u00eelik tarihi bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferli bilgiler ihtiva eder. Bu sebeple Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee\u2019nin hayat\u0131 ve Bekta\u015f\u00eelik tarihi i\u00e7in asl\u00ee bir kaynakt\u0131r. Orta Asya\u2019da Ahmed Yesev\u00ee etraf\u0131nda te\u015fekk\u00fcl edip Haydar\u00eeli\u011fin kurucusu Kutb\u00fcddin Haydar\u2019\u0131n etraf\u0131nda olu\u015fan menk\u0131belerle zenginle\u015fen ve XIII. y\u00fczy\u0131ldaki Mo\u011fol istil\u00e2s\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnden ka\u00e7an Yesev\u00ee ve Haydar\u00ee dervi\u015fleriyle Anadolu\u2019ya intikal eden gelenekleri de anlatan eser, Hac\u0131m Sultan Vil\u00e2yetn\u00e2mesi\u2019nden sonraki bu konuda ikinci ve son metin olmas\u0131 itibariyle \u00f6nemlidir. Bu kitap sayesinde Yesev\u00eeli\u011fin ger\u00e7ek mahiyetini, Yesev\u00eelik\u2019le Haydar\u00eelik aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131, Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n tasavvuf\u00ee kimli\u011fini ve Bekta\u015f\u00eelik-Haydar\u00eelik ili\u015fkisini daha iyi anlay\u0131p yorumlamak m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r.<br \/>\nVil\u00e2yetn\u00e2me, ba\u015fta Eric Gross olmak \u00fczere (Das Vil\u0101jetn\u0101me des Haggi Bektasch, Leipzig 1927) Sefer Aytekin (Vil\u00e2yetn\u00e2me-i Hac\u0131 Bekta\u015f Vel\u00ee, Ankara, ts.), Abd\u00fclbaki G\u00f6lp\u0131narl\u0131 (Manak\u0131b-\u0131 Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee: Vil\u00e2yet-n\u00e2me, \u0130stanbul 1958) ve Bedri Noyan (Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee Vel\u00e2yetn\u00e2mesi, \u0130lk Vel\u00e2yetn\u00e2me, Ayd\u0131n 1986) taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Sonuncu eser Vil\u00e2yetn\u00e2me\u2019nin manzum bir versiyonudur. Ancak bu kaynak eserin sa\u011flam bir ilm\u00ee ne\u015fri hen\u00fcz meydana getirilememi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Di\u011fer tarikatlardaki men\u00e2k\u0131bn\u00e2melerden farkl\u0131 olarak Bekta\u015f\u00ee gelene\u011finde \u00e7o\u011funlukla vil\u00e2yetn\u00e2me veya vel\u00e2yetn\u00e2me diye adland\u0131r\u0131lan ve hemen hepsi Bekta\u015f\u00eeli\u011fin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011fiyle 16. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131 aras\u0131nda yaz\u0131ya ge\u00e7irilmi\u015f bulunan bir seri Bekta\u015f\u00ee men\u00e2k\u0131bn\u00e2mesi aras\u0131nda en bilineni ve okunan\u0131d\u0131r. Bunun sebebi, her \u015feyden \u00f6nce tarikat\u0131n p\u00eeri Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee\u2019nin hayat\u0131ndan bahsetmesi ve bu sebeple kutsall\u0131k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"doc_category":[38],"doc_tag":[],"class_list":["post-1318","docs","type-docs","status-publish","hentry","doc_category-kaynak-eserler"],"acf":[],"year_month":"2026-10","word_count":1229,"total_views":"3490","reactions":{"happy":"0","normal":"0","sad":"0"},"author_info":{"name":"redaktion","author_nicename":"redaktion","author_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/author\/redaktion\/"},"doc_category_info":[{"term_name":"Kaynak Eserler","term_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/themen-kategorie\/kaynak-eserler\/"}],"doc_tag_info":[],"knowledge_base_info":[],"knowledge_base_slug":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/1318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs"}],"about":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/docs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1318"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/1318\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"doc_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_category?post=1318"},{"taxonomy":"doc_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_tag?post=1318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}