{"id":2141,"date":"2024-01-02T23:25:57","date_gmt":"2024-01-02T22:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/alevipedia.org\/?post_type=docs&#038;p=2141"},"modified":"2024-06-28T14:05:26","modified_gmt":"2024-06-28T12:05:26","password":"","slug":"alevi","status":"publish","type":"docs","link":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/thema\/alevi\/","title":{"rendered":"Alevi"},"content":{"rendered":"<p>Arap\u00e7a k\u00f6kenli bir kelime olup, s\u00f6zl\u00fckte \u201cAli\u2019ye mensup\u201d anlam\u0131na gelmektedir. Kelimenin Ara dilindeki \u00e7o\u011fulu Aleviyye ve Aleviyy\u00fbn\u2019dur. Alev\u00ee terimi \u0130sl\u00e2m k\u00fclt\u00fcr tarihinde ilk olarak Hz. Ali soyundan gelenler m\u00e2nas\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer taraftan siyas\u00ee, tasavvuf\u00ee ve itikad\u00ee anlamda Hz. Ali ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olu\u015fumlara da Alevi denildi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Soy itibariyle, Hz. Ali\u2019nin o\u011fullar\u0131 Hasan, H\u00fcseyin ba\u015fta olmak \u00fczere, Muhammed b. Hanefiyye, Abbas gibi isimlere dayanan ki\u015filere Alev\u00ee denilmi\u015ftir.Emev\u00ee iktidar\u0131n\u0131n son d\u00f6nemlerinden itibaren Hz. Ali ile soy ili\u015fkisinde bulunanlardan, \u00f6zellikle Hasan ve H\u00fcseyin\u2019in neslinden olanlar i\u00e7in \u015ferif, seyyid, em\u00eer gibi lakaplar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu lakaplar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Alev\u00ee olarak da an\u0131lm\u0131\u015flar ve bu isimlendirme sonraki ku\u015faklara da aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de benzer \u015fekilde bu kavram kullan\u0131lmaya devam etmektedir. Di\u011fer taraftan Emev\u00ee ve Abb\u00e2s\u00ee devirlerinde iktidara kar\u015f\u0131 Hz. Ali soyuna mensup \u00e7evrelerde beliren muhalif hareketlerde Alev\u00ee isimlendirmesi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat baz\u0131 durumlarda Hz. Ali soyu ile hi\u00e7bir ba\u011f\u0131 bulunmamas\u0131na ra\u011fmen, sadece hareketlerine n\u00fcfuz ve yayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131rmak isteyen kimseler kendilerini Ehl-i Beyt\u2019e  nispet ederek Alevi olarak isimlendirmi\u015flerdir. Hicri 255 (Miladi 869) y\u0131l\u0131nda Basra\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan Zenc isyan\u0131 bu durumla ilgili \u00f6rneklerden sadece bir tanesidir.<\/p>\n<p>Siyasi bir terim olarak \u0130sl\u00e2m tarihinde hil\u00e2fetle ilgili anla\u015fmazl\u0131klar esnas\u0131nda bu ifadeyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Hz. Peygamber\u2019in Hakka y\u00fcr\u00fcmesinden sonra ortaya \u00e7\u0131kan ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc halifenin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra da \u015fiddetlenen hil\u00e2fet m\u00fcnaka\u015falar\u0131nda Ali taraf\u0131n\u0131 tutanlara el-Aleviyye veya \u015f\u00eeat\u00fc Al\u00ee (Ali\u2019ye ba\u011fl\u0131 olanlar, Ali taraftarlar\u0131) denilmi\u015ftir. Di\u011fer gruplar ise el-\u00d6meriyye, el-Osm\u00e2niyye (\u00d6mer ve Osman\u2019a, dolay\u0131s\u0131yla Eb\u00fb Bekir\u2019e ba\u011fl\u0131 olanlar) \u015feklinde isimlendirilmi\u015ftir. Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Alev\u00ee terimi Hz. Ali taraftarlar\u0131ndan olu\u015fan siyas\u00ee toplulu\u011fu ifade etmektedir. Bununla beraber, Abb\u00e2s\u00eeler\u2019in iktidar\u0131 boyunca merkez\u00ee idarenin zay\u0131flamas\u0131 sonucu \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n muhtelif yerlerinde ortaya \u00e7\u0131kan ve mahall\u00ee idareyi ellerine ge\u00e7iren veya m\u00fcstakil devletler kurabilen s\u00fcl\u00e2leler de kendilerinin Hz. Ali soyuna mensup olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek \u00fczere Alev\u00ee tabirini kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Fas\u2019ta \u0130dr\u00ees\u00eeler ve bizzat Alev\u00ee nisbesini ta\u015f\u0131yan s\u00fcl\u00e2le, M\u0131s\u0131r\u2019da F\u00e2t\u0131m\u00eeler, Yemen\u2019de S\u00fcleym\u00e2n\u00eeler ve Ress\u00eeler, Kuzey \u0130ran\u2019da Zeyd\u00eeler, \u00c2m\u00fcl\u2019de Hasen\u00eeler ve \u0130spanya\u2019da Hamm\u00e2d\u00eeler Alev\u00ee devletler olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse de bunlar\u0131n \u00e7o\u011funun ger\u00e7ekte Hz. Ali\u2019nin soyu ile ba\u011flar\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 bug\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kan tarihi veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bilinmektedir.<\/p>\n<p>Alev\u00ee terimi tasavvufta baz\u0131 tarikatlar\u0131n ortak ad\u0131 olarak da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tasavvufun XI. y\u00fczy\u0131ldan itibaren tarikatlar \u015feklinde te\u015fkilatlanmas\u0131ndan sonra bunlardan baz\u0131lar\u0131 silsilelerini \u00e7e\u015fitli maksatlarla Hz. Ali\u2019ye dayand\u0131rd\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u201cAlev\u00ee tarikatlar\u201d diye an\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. K\u0101diriyye ve Rif\u00e2iyye bu tarikatlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Aralar\u0131nda -Nak\u015fibendiyye gibi- silsilesini Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019e dayand\u0131rd\u0131klar\u0131na ise \u201cBekr\u00ee\u201d denilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalara ra\u011fmen Alev\u00ee teriminin as\u0131l anlam\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 ve yayg\u0131n olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 saha, Hz. Ali etraf\u0131nda \u015fekillenen inan\u00e7lara dairdir. Genellikle \u015ei\u00eeler ve \u015e\u00eea i\u00e7inde yer ald\u0131klar\u0131 kabul edilen baz\u0131 mezhepler Alev\u00ee olarak an\u0131l\u0131rlar. Nitekim Zeydiyye, \u0130sn\u00e2a\u015feriyye gibi mutedil \u015ei\u00eeler\u2019in yan\u0131nda Bey\u00e2niyye, \u0130sm\u00e2iliyye ve B\u00e2t\u0131niyye mensuplar\u0131 Alev\u00ee olarak bilinmektedir. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Alev\u00ee denilince akla gelen iki dini olu\u015fum vard\u0131r. Bunlardan biri, bug\u00fcn genellikle L\u00fcbnan, Suriye, Hatay y\u00f6relerinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Nusayr\u00eelik, di\u011feri ise XIII. y\u00fczy\u0131lda Anadolu\u2019daki etnik ve sosyal-din\u00ee kayna\u015fmalar\u0131n bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan ve XVI. y\u00fczy\u0131lda Safev\u00eeler\u2019in etkisi ile geli\u015fen ve uzun s\u00fcre K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k olarak isimlendirilen Aleviliktir. Alevili\u011fe ba\u011fl\u0131 olanlar Osmanl\u0131 ar\u015fiv belgeleri ve vek\u0101yi\u2018n\u00e2melerinde k\u0131z\u0131lba\u015f veya R\u00e2fiz\u00eeler \u015feklinde zikredilmesine ra\u011fmen, kendilerini Alev\u00ee olarak isimlendirmi\u015flerdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arap\u00e7a k\u00f6kenli bir kelime olup, s\u00f6zl\u00fckte \u201cAli\u2019ye mensup\u201d anlam\u0131na gelmektedir. Kelimenin Ara dilindeki \u00e7o\u011fulu Aleviyye ve Aleviyy\u00fbn\u2019dur. Alev\u00ee terimi \u0130sl\u00e2m k\u00fclt\u00fcr tarihinde ilk olarak Hz. Ali soyundan gelenler m\u00e2nas\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer taraftan siyas\u00ee, tasavvuf\u00ee ve itikad\u00ee anlamda Hz. Ali ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olu\u015fumlara da Alevi denildi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Soy itibariyle, Hz. Ali\u2019nin o\u011fullar\u0131 Hasan, H\u00fcseyin ba\u015fta olmak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2541,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"doc_category":[35],"doc_tag":[],"class_list":["post-2141","docs","type-docs","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","doc_category-alevilik-terimleri"],"acf":[],"year_month":"2026-10","word_count":739,"total_views":"3309","reactions":{"happy":"0","normal":"0","sad":"0"},"author_info":{"name":"redaktion","author_nicename":"redaktion","author_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/author\/redaktion\/"},"doc_category_info":[{"term_name":"Alevilik Terimleri","term_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/themen-kategorie\/alevilik-terimleri\/"}],"doc_tag_info":[],"knowledge_base_info":[],"knowledge_base_slug":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2141","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs"}],"about":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/docs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2141"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2141\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2142,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2141\/revisions\/2142"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2541"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2141"}],"wp:term":[{"taxonomy":"doc_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_category?post=2141"},{"taxonomy":"doc_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_tag?post=2141"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}