{"id":2286,"date":"2024-02-11T22:53:32","date_gmt":"2024-02-11T21:53:32","guid":{"rendered":"https:\/\/alevipedia.org\/?post_type=docs&#038;p=2286"},"modified":"2024-02-11T22:53:32","modified_gmt":"2024-02-11T21:53:32","password":"","slug":"ebuel-vefa-el-bagdadi","status":"publish","type":"docs","link":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/thema\/ebuel-vefa-el-bagdadi\/","title":{"rendered":"Eb\u00fc&#8217;l Vef\u00e2 el- Ba\u011fd\u00e2d\u00ee"},"content":{"rendered":"<p>Hicri 417 (1026) y\u0131l\u0131nda Irak\u2019\u0131n K\u00fbsan b\u00f6lgesinde do\u011fmu\u015ftur. Hakk\u0131ndaki bilgiler, s\u0131n\u0131rl\u0131 kay\u0131tlardan ibarettir. Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019ya dair as\u0131l kaynak, \u015eeh\u00e2beddin Ahmed el-V\u00e2s\u0131t\u00ee\u2019nin Hicri 773\u2019te (1371) kaleme ald\u0131\u011f\u0131 Te\u1e95kiret\u00fc\u2019l-m\u00fctta\u1e33\u012bn ve teb\u1e63\u0131rat\u00fc\u2019l-mu\u1e33ted\u00een adl\u0131 Arap\u00e7a men\u00e2k\u0131bn\u00e2medir. Menk\u0131belerle kar\u0131\u015f\u0131k bir biyografi niteli\u011findeki bu eserin Men\u00e2k\u0131b-\u0131 T\u00e2c\u00fc\u2019l-\u00e2rif\u00een Seyyid Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2 ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan, m\u00fctercimi me\u00e7hul T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirilerinin yazma n\u00fcshalar\u0131na olduk\u00e7a s\u0131k rastlanmas\u0131 onun Anadolu\u2019da iyi tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<br \/>\nMen\u00e2k\u0131bn\u00e2meye g\u00f6re ad\u0131 Muhammed b. Muhammed Ar\u00eez olan Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2 K\u00fcrt as\u0131ll\u0131 oldu\u011fu san\u0131lan bir ailenin \u00e7ocu\u011fudur. Tahsilinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Ba\u011fdat\u2019ta yapt\u0131ktan sonra Buhara\u2019ya gitmi\u015f, din\u00ee ilimleri \u00f6\u011frenerek tekrar Ba\u011fdat\u2019a d\u00f6nm\u00fc\u015f, burada Eb\u00fb Muhammed Abdullah b. Talha e\u015f-\u015eenbek\u00ee\u2019ye intisap etmi\u015ftir. Uzun s\u00fcre hizmetinde bulundu\u011fu \u015feyhi, kendisine kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi vefa ve sadakatinden dolay\u0131 ona \u201cEb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u201d k\u00fcnyesini vermi\u015ftir. Men\u00e2k\u0131bn\u00e2mede ayr\u0131ca onun \u0130mam Zeynel\u00e2bidin soyundan bir seyyid oldu\u011fu da kaydedilir.<br \/>\nEb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2, Eb\u00fb Muhammed e\u015f-\u015eenbek\u00ee\u2019nin vefat\u0131ndan sonra onun yerine ge\u00e7mi\u015f ve hemen her tabakadan pek \u00e7ok say\u0131da m\u00fcrid edinmi\u015ftir. Bu durumun Abb\u00e2s\u00ee Halifesi K\u0101im-Biemrill\u00e2h\u2019\u0131 (1031-1075) endi\u015feye sevketti\u011fi ve halifenin, bir seyyid olmas\u0131 nedeniyle Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019n\u0131n ileride hil\u00e2fet makam\u0131na g\u00f6z dikebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc rivayet edilmektedir. Men\u00e2k\u0131bn\u00e2meye g\u00f6re halife bu endi\u015feden kurtulmak i\u00e7in \u015feyhi sap\u0131kl\u0131kla su\u00e7layarak bir ulem\u00e2 heyeti huzurunda yarg\u0131lat\u0131p \u00f6l\u00fcme mahk\u00fbm ettirmeyi tasarlam\u0131\u015f, fakat plan istenildi\u011fi gibi sonu\u00e7lanmam\u0131\u015f, \u015feyh ulem\u00e2 \u00f6n\u00fcnde kendisine y\u00f6neltilen sorulara ba\u015far\u0131l\u0131 cevaplar vererek onlar\u0131 mahcup etmi\u015ftir.<br \/>\nMen\u00e2k\u0131bn\u00e2mede anlat\u0131lan baz\u0131 olaylar, Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019n\u0131n S\u00fcnnilikle pek uyu\u015fmayan davran\u0131\u015flara sahip bulundu\u011funu g\u00f6stermektedir. Eserdeki par\u00e7alardan birinde, halifenin \u015feyhe bir mektupla birlikte bir \u015farap kadehi g\u00f6nderdi\u011fi; mektupta, kad\u0131n-erkek bir arada yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e2yinlerde \u015farap sunmak i\u00e7in kullan\u0131lmak \u00fczere bu kadehin g\u00f6nderildi\u011finin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r. Benzer bir olay\u0131n Ahmed Yesev\u00ee i\u00e7in de s\u00f6z konusu oldu\u011fu bilinmektedir. M\u00fcridlerinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun konar g\u00f6\u00e7er T\u00fcrkmenler\u2019den olu\u015ftu\u011fu anla\u015f\u0131lan Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019n\u0131n bu t\u00fcr \u00e2yinler yapt\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe etmemek gerekir. Ona nisbet edilen Vef\u00e2iyye tarikat\u0131n\u0131n XIII. y\u00fczy\u0131l Anadolu\u2019sundaki en g\u00fc\u00e7l\u00fc temsilcisi olan ve Baba\u00ee isyan\u0131 diye bilinen b\u00fcy\u00fck sosyal ayaklanmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren (1240) Baba \u0130lyas\u2019\u0131n da bu t\u00fcr \u00e2yinler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bizzat torunu Elvan \u00c7elebi nakletmektedir.<br \/>\nEb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019n\u0131n ger\u00e7ekten K\u00fcrt as\u0131ll\u0131 oldu\u011funu kabul etmek biraz g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc men\u00e2k\u0131bn\u00e2mede onun en ileri gelen halifelerinin hemen tamam\u0131n\u0131n Bo\u011fa b. Batu, Muhammed et-T\u00fcrkm\u00e2n\u00ee, Turhan, Tekin vb. tipik T\u00fcrk isimleri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 veya onlar\u0131n T\u00fcrkmen olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren nisbeleri bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca o \u00e7a\u011f\u0131n Arap m\u00fcelliflerinin, b\u00f6lgenin yerli halk\u0131 olan K\u00fcrtler\u2019in g\u00f6\u00e7ebe bir hayat tarz\u0131 s\u00fcrmeleri dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkmen z\u00fcmreleri gibi oraya gelen b\u00fct\u00fcn \u00f6teki konar g\u00f6\u00e7er topluluklar\u0131 da \u201cK\u00fcrd\u201d kelimesiyle niteledikleri bilinmektedir. Buna g\u00f6re Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019n\u0131n bir K\u00fcrt \u015feyhi olmas\u0131 muhtemel bulunmakla beraber T\u00fcrkmen \u015feyhi olmas\u0131 ihtimali daha g\u00fc\u00e7l\u00fc gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<br \/>\n\u015ea\u2018r\u00e2n\u00ee\u2019nin, zaman\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u015f\u00f6hret sahibi oldu\u011funu kaydetti\u011fi Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Ba\u011fdat\u2019ta ge\u00e7irmi\u015f, bundan dolay\u0131 Ba\u011fd\u00e2d\u00ee nisbesini alm\u0131\u015f ve 20 Reb\u00ee\u00fclevvel 501\u2019de (9 Aral\u0131k 1107) burada vefat etmi\u015ftir.<br \/>\nEb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019n\u0131n biri f\u0131kha dair er-Ris\u00e2le, di\u011feri tasavvufla ilgili \u1e2aul\u00e2\u1e63at\u00fc\u2019t-tev\u1e25\u00eed f\u00ee \u1e33av\u00e2\u02bfidi\u2019t-ta\u1e63avvuf adl\u0131 iki eseri oldu\u011fu rivayet edilmektedir.<br \/>\nVef\u00e2iyye tarikat\u0131n\u0131n Irak ve Suriye T\u00fcrkmenleri\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra Anadolu\u2019daki T\u00fcrkmenler aras\u0131nda da olduk\u00e7a yayg\u0131n olmas\u0131 sebebiyle Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019n\u0131n tesiri Anadolu\u2019ya kadar uzanm\u0131\u015ft\u0131r. XIII. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck T\u00fcrkmen \u015feyhlerinden olup ad\u0131 Bekta\u015f\u00ee gelene\u011fine de kar\u0131\u015fan me\u015fhur Dede Gark\u0131n\u2019\u0131n da bir Yesev\u00ee \u015feyhi olmas\u0131 muhtemel bulundu\u011fu gibi bir Vef\u00e2\u00ee \u015feyhi olmas\u0131 daha b\u00fcy\u00fck bir ihtimal gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Nitekim XIV. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin te\u015fekk\u00fcl\u00fc s\u0131ras\u0131nda, bu devletin arazisinde yerle\u015fmeye gelen ve ilk Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131yla yak\u0131n ili\u015fkiler kuran Geyikli Baba gibi Rum abdallar\u0131n\u0131n da Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2 k\u00fclt\u00fcne ba\u011fl\u0131 bulunduklar\u0131n\u0131 ilk Osmanl\u0131 vek\u0101yi\u2018n\u00e2meleri kaydetmektedir. Ayr\u0131ca Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2 men\u00e2k\u0131bn\u00e2mesinin T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisinden, Osman Gazi\u2019nin kay\u0131npederi \u015eeyh Edeb\u00e2li\u2019nin de Vef\u00e2iyye tarikat\u0131na mensup oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu ise Vef\u00e2iyye tarikat\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin kurulu\u015fundaki rol\u00fcn\u00fc vurgulamak bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hicri 417 (1026) y\u0131l\u0131nda Irak\u2019\u0131n K\u00fbsan b\u00f6lgesinde do\u011fmu\u015ftur. Hakk\u0131ndaki bilgiler, s\u0131n\u0131rl\u0131 kay\u0131tlardan ibarettir. Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2\u2019ya dair as\u0131l kaynak, \u015eeh\u00e2beddin Ahmed el-V\u00e2s\u0131t\u00ee\u2019nin Hicri 773\u2019te (1371) kaleme ald\u0131\u011f\u0131 Te\u1e95kiret\u00fc\u2019l-m\u00fctta\u1e33\u012bn ve teb\u1e63\u0131rat\u00fc\u2019l-mu\u1e33ted\u00een adl\u0131 Arap\u00e7a men\u00e2k\u0131bn\u00e2medir. Menk\u0131belerle kar\u0131\u015f\u0131k bir biyografi niteli\u011findeki bu eserin Men\u00e2k\u0131b-\u0131 T\u00e2c\u00fc\u2019l-\u00e2rif\u00een Seyyid Eb\u00fc\u2019l-Vef\u00e2 ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan, m\u00fctercimi me\u00e7hul T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirilerinin yazma n\u00fcshalar\u0131na olduk\u00e7a s\u0131k rastlanmas\u0131 onun Anadolu\u2019da [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"doc_category":[34],"doc_tag":[],"class_list":["post-2286","docs","type-docs","status-publish","hentry","doc_category-alevilikte-oenemli-sahsiyetler"],"acf":[],"year_month":"2026-10","word_count":907,"total_views":"3132","reactions":{"happy":"1","normal":"0","sad":"0"},"author_info":{"name":"redaktion","author_nicename":"redaktion","author_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/author\/redaktion\/"},"doc_category_info":[{"term_name":"Alevilikte \u00d6nemli \u015eahsiyetler","term_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/themen-kategorie\/alevilikte-oenemli-sahsiyetler\/"}],"doc_tag_info":[],"knowledge_base_info":[],"knowledge_base_slug":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2286","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs"}],"about":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/docs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2286"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2288,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2286\/revisions\/2288"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"doc_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_category?post=2286"},{"taxonomy":"doc_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_tag?post=2286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}