{"id":2678,"date":"2024-07-30T00:00:33","date_gmt":"2024-07-29T22:00:33","guid":{"rendered":"https:\/\/alevipedia.org\/?post_type=docs&#038;p=2678"},"modified":"2024-07-30T00:13:07","modified_gmt":"2024-07-29T22:13:07","password":"","slug":"sivas-zara-habes-boelgesi-alevi-koeylerinde-icra-edilen-cenaze-hizmeti","status":"publish","type":"docs","link":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/thema\/sivas-zara-habes-boelgesi-alevi-koeylerinde-icra-edilen-cenaze-hizmeti\/","title":{"rendered":"Sivas\/Zara Habe\u015f B\u00f6lgesi Alevi K\u00f6ylerinde \u0130cra Edilen Cenaze Hizmeti"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/alevipedia.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Habes-Koeylerinde-Icra-Edilen-Cenaze-Hizmeti-Yayinlanan-Metin.pdf\">Habe\u015f K\u00f6ylerinde \u0130cra Edilen Cenaze Hizmeti<\/a><\/p>\n<p><strong>Giri\u015f<\/strong><\/p>\n<p>Cenaze hizmeti ya da yayg\u0131n s\u00f6yleni\u015f \u015fekliyle \u201cHakka Y\u00fcr\u00fcme Erkan\u0131\u201d son y\u0131llarda Aleviler aras\u0131nda en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konular\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Tart\u0131\u015f\u0131lan mevzular aras\u0131nda vefat eden cana y\u00f6nelik yap\u0131lacak rit\u00fcellerin erkan m\u0131 yoksa hizmet mi olarak isimlendirilece\u011finden, defin s\u0131ras\u0131nda ba\u011flama e\u015fli\u011finde deyi\u015f mi yoksa Kur\u2019an m\u0131 okumak gerekti\u011fine kadar de\u011fi\u015fik hususlar bulunmakta ve bu durum Aleviler aras\u0131ndaki ayr\u0131\u015fmay\u0131 h\u0131zland\u0131rmaktad\u0131r. Esas\u0131nda birbirinden farkl\u0131 rit\u00fcellerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda, Alevilerin farkl\u0131 ocaklara mensup olmas\u0131, farkl\u0131 b\u00f6lgelerde ya\u015famas\u0131 vb. etmenlerin yan\u0131 s\u0131ra, son y\u0131llarda s\u0131kl\u0131kla dillendirilmeye ba\u015flanan \u0130slam\u2019dan ba\u011f\u0131ms\u0131z kendine \u00f6zg\u00fc bir inan\u00e7 olarak Alevilik s\u00f6yleminin de etkili oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Biz makalemizde mevcut tart\u0131\u015fmalardan olabildi\u011fince ka\u00e7\u0131narak, Sivas ili Zara il\u00e7esi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer alan, y\u00f6re insan\u0131 taraf\u0131ndan Habe\u015f olarak an\u0131lan, ancak resmi kay\u0131tlarda \u015eerefiye olarak isimlendirilen b\u00f6lgede ya\u015fayan Alevilerin uygulad\u0131klar\u0131 \u201cCenaze Hizmeti\u201dni anlatmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Zara<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sivas il s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer alan Zara il\u00e7esi, Sivas\u2019a ba\u011fl\u0131 16 il\u00e7eden biridir. Do\u011fu ve Bat\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 sa\u011flayan \u201c\u0130pek Yolu\u201d ve Sivas-Erzincan karayolu \u00fczerinde bulunan il\u00e7enin Sivas il merkezine olan uzakl\u0131\u011f\u0131 70 km. civar\u0131ndad\u0131r. \u00a0\u0130\u00e7 Anadolu Platosunun K\u0131z\u0131l\u0131rmak havzas\u0131nda yer alan Zara\u2019n\u0131n, kuzeyinde Koyulhisar, kuzeydo\u011fusunda Su\u015fehri, do\u011fusunda \u0130mranl\u0131, g\u00fcney ve g\u00fcneydo\u011fusunda Divri\u011fi, g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda Kangal, bat\u0131s\u0131nda Hafik, kuzeybat\u0131s\u0131nda ise Do\u011fan\u015far yer almaktad\u0131r. \u0130l\u00e7e genelinde \u00e7ok eski zamanlardan beri ba\u015fl\u0131ca gelir kayna\u011f\u0131 olarak tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. (Eken 2006, 107,108) 1980\u2019lere kadar k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanc\u0131l\u0131k reva\u00e7ta iken, sonraki y\u0131llarda daha kolay ve karl\u0131 bir u\u011fra\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanc\u0131l\u0131\u011fa y\u00f6nelik bir ge\u00e7i\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Zara denilince akla gelen \u00f6nemli ge\u00e7im kaynaklar\u0131ndan birisi de ar\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r. Ar\u0131c\u0131l\u0131k il\u00e7enin k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam\u0131na da etki etmi\u015f ve 1998\u2019den itibaren d\u00fczenli olarak <em>Bal ve K\u00fclt\u00fcr Festivali<\/em> d\u00fczenlenmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Zara\u2019da ba\u015fta Roma \u0130mparatorlu\u011fu olmak \u00fczere, geriye d\u00f6n\u00fck olarak Pers \u0130mparatorlu\u011fu Medler, Kimerler ve Urartular gibi \u00e7ok say\u0131da uygarl\u0131\u011f\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc belirtilmektedir. Tarihi kal\u0131nt\u0131lardan hareketle yap\u0131lan saptamalarda ise il\u00e7edeki yerle\u015fim tarihi M.\u00d6. 2600\u2019l\u00fc y\u0131llara kadar geri g\u00f6t\u00fcr\u00fclmektedir. (Acar 2021, 23) \u0130l\u00e7eye Zara ad\u0131n\u0131n verilmesi ise Anadolu Sel\u00e7uklu Devleti d\u00f6neminde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f ve Al\u00e2addin Keykubat\u2019\u0131n \u015eeyh Merzub\u00e2n Veli\u2019ye<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> vermi\u015f oldu\u011fu vakfiyede ilk defa Zara ad\u0131 zikredilmi\u015ftir. (Mahiro\u011fullar\u0131 1999, 11; Acar 2021, 24) \u0130l\u00e7ede hemen herkes taraf\u0131ndan bilinen ve anlat\u0131lan efsaneye g\u00f6re Zara isminin k\u00f6keni olarak \u015eeyh Merzub\u00e2n ile ayn\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 iddia edilen Zaro isimli Ermeni a\u015firet a\u011fas\u0131 g\u00f6sterilmektedir. Ancak il\u00e7e merkezi Zara olarak bilinmekle beraber il\u00e7e s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapsayan b\u00f6lge Osmanl\u0131 kay\u0131tlar\u0131nda Ko\u00e7g\u00eer\u00ee olarak ge\u00e7mektedir. Ko\u00e7g\u00eeri isminin kullan\u0131lmas\u0131na gerek\u00e7e olarak, Horasan\u2019dan Erzincan ve Tunceli b\u00f6lgelerine gelen<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a> oradan da Kanuni Sultan S\u00fcleyman\u2019\u0131n 1539 y\u0131l\u0131ndaki \u0130ran seferi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc vermi\u015f oldu\u011fu buyrukla ba\u015fta Zara olmak \u00fczere, \u0130mranl\u0131 civar\u0131na yerle\u015fen Ko\u00e7g\u00eer\u00ee a\u015firetine<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a> mensup Alevi topluluklar g\u00f6sterilmektedir. (F\u0131rat 1961, 27,61,79; Mahiro\u011fullar\u0131 1999, 11) B\u00f6lge 300 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre il\u00e7eye ba\u011fl\u0131 da\u011fl\u0131k arazideki k\u00f6ylere yerle\u015ftirilen a\u015firetin ismiyle an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu isim \u00f6zellikle Aleviler aras\u0131nda hala kullan\u0131lmaya devam etmektedir.<\/p>\n<p>1836 y\u0131l\u0131na kadar olan Osmanl\u0131 kay\u0131tlar\u0131nda k\u00f6y olarak g\u00f6z\u00fcken Zara, o tarihten sonra Ko\u00e7g\u00eer\u00ee ad\u0131yla nahiye yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1854\u2019te Sivas Vilayetine ba\u011flanan Zara, 1858\u2019de sancak, 1870\u2019te kaza stat\u00fcs\u00fcne y\u00fckseltilmi\u015f ve 1871\u2019de de Zara Belediye te\u015fkilat\u0131 kurulmu\u015ftur. (Acar 2021, 40; Mahiro\u011fullar\u0131 1999, 11) Kaza merkezi i\u00e7in Zara ismi kullan\u0131l\u0131rken, kaza s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde kalan b\u00f6lge Ko\u00e7g\u00eer\u00ee olarak an\u0131lmaya devam etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>T\u00dc\u0130K (T\u00fcrkiye \u0130statistik Kurumu (ADNKS) 2022 y\u0131l\u0131 \u015eubat Ay\u0131nda a\u00e7\u0131klanan 2021 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re Zara il\u00e7e genelindeki toplam n\u00fcfus 21.648 ki\u015fidir. N\u00fcfusunun 11.643\u2019\u00fc il\u00e7e merkezinde ya\u015farken, geriye kalan 10.005 ki\u015fi k\u00f6ylerde ikamet etmektedir. Elde etmi\u015f oldu\u011fumuz istatistiki verilere g\u00f6re il\u00e7e merkezindeki n\u00fcfusun ne kadar\u0131n\u0131n Alevi oldu\u011funu tespit etmek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Buna kar\u015f\u0131n k\u00f6ylerdeki Alevi n\u00fcfusunun tespiti nispeten daha kolayd\u0131r. Nitekim y\u00f6rede ya\u015fayan biri olarak hangi k\u00f6y\u00fcn Alevi, hangisinin S\u00fcnni oldu\u011fu taraf\u0131m\u0131zca gayet a\u00e7\u0131kt\u0131r. Buna g\u00f6re sadece Alevilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerdeki toplam ki\u015fi say\u0131s\u0131 3.598\u2019dir. Alevi ve S\u00fcnnilerin birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerdeki toplam n\u00fcfus ise 580\u2019dir. Birlikte ya\u015fan\u0131lan k\u00f6yler i\u00e7erisinde en kalabal\u0131k n\u00fcfusa sahip k\u00f6y, 293 ki\u015fiyle \u015eerefiye\u2019dir.<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a><\/p>\n<ol>\n<li><strong>a) Habe\u015f (\u015eerefiye)<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Y\u00f6re hakk\u0131nda yaz\u0131lan baz\u0131 kitaplarda ismi \u201cAbe\u015f ve Aba\u015f\u201d olarak ge\u00e7se de(\u00c7elik ve Duran 2019, 20-23; Acar 2021, 41) biz hem b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 isim olmas\u0131 hem de Habe\u015f \u00c7ay\u0131\u2019n\u0131n etraf\u0131nda kurulmas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak \u201cHabe\u015f\u201d ad\u0131n\u0131 tercih etmi\u015f bulunmaktay\u0131z. B\u00f6lge 1243 y\u0131l\u0131nda Anadolu Sel\u00e7uklu Devleti ile Mo\u011follar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ve Anadolu Sel\u00e7uklu Devletinin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an K\u00f6seda\u011f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer olarak da bilinmektedir. Ali R\u0131za \u00c7elik ve R\u0131za Duran haz\u0131rlam\u0131\u015f olduklar\u0131 kitapta Habe\u015f b\u00f6lgesinin 1881\u2019e kadar \u015earl-\u0131 Karahisar\u2019a ba\u011fl\u0131 bulundu\u011funu, o tarihten sonra Ko\u00e7g\u00eeri\u2019ye ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmektedir. (\u00c7elik ve Duran 2019, 24) \u0130smail Hakk\u0131 Acar g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki merkezi \u015eerefiye olan yerle\u015fim yerinin ilk olarak \u201cKurba\u011fal\u0131\u201d mevkiinde kuruldu\u011funu ve b\u00f6lgede ya\u015fayan Rum ve Ermenilerce \u201cDo\u011fros\u201d olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Acar\u2019\u0131n verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re y\u00f6redeki Rum ve Ermenilerin t\u00fcrl\u00fc sebeplerle b\u00f6lgeden ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra, yerle\u015fim yeri g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki konumuna ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f ve \u015eerefiye olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (Acar 2021, 41) Acar\u2019\u0131n yerle\u015fim yeri ve isim de\u011fi\u015fikli\u011fine dair verdi\u011fi tarih 15 Kanun-i Sani 1327\u2019dir. Bu tarihi \u00c7elik ve Duran da onaylamaktad\u0131r. Ancak Acar\u2019\u0131n, \u201cErmeniler ve Rumlar ayr\u0131ld\u0131ktan sonra yerle\u015fim yerinin ismi de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir\u201d sav\u0131 do\u011fru g\u00f6z\u00fckmemektedir. Zira belirtilen bu tarih Miladi Takvime g\u00f6re 28 Ocak 1912\u2019ye denk gelmektedir ve o tarihte Ermeni ve Rum unsurlar y\u00f6rede ya\u015famaya devam etmektedirler.<\/p>\n<p>K\u00f6seda\u011f\u2019\u0131n bat\u0131 ve g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda yer alan Habe\u015f b\u00f6lgesi, Zara\u2019n\u0131n kuzeyinde bulunmaktad\u0131r. Habe\u015f do\u011fuda Su\u015fehri, kuzeyde Koyulhisar, kuzeybat\u0131da Do\u011fan\u015far, bat\u0131da ise Hafik il\u00e7eleriyle s\u0131n\u0131r kom\u015fusudur. 1882-1885 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Sivas\u2019ta valilik yapan Halil R\u0131fat Pa\u015fa d\u00f6neminde yap\u0131lan ve Sivas ile Ordu illerini birbirine ba\u011flayan 212 kilometrelik yol (Valili\u011fi s\u00fcresince \u201cgidemedi\u011fin yer senin de\u011fildir\u201d \u015fiar\u0131yla hareket eden Halil R\u0131fat Pa\u015fa, Sivas Vilayeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde kalan b\u00f6lgelere say\u0131s\u0131z hizmet g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz.: Tuncel 2001, 15,17) \u015eerefiye\u2019den ge\u00e7mektedir. 1980\u2019li y\u0131llara kadar \u00f6nemini koruyan bu yol, \u00f6nce K\u0131z\u0131lda\u011f, ard\u0131ndan Zara-Su\u015fehri aras\u0131nda D865 numaral\u0131 \u201cGeminbeli Ge\u00e7idi\u201d yolunun a\u00e7\u0131lmas\u0131yla birlikte eski \u00f6nemini kaybetmi\u015f ve sadece civar k\u00f6ylerin ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir ba\u011flant\u0131 yolu haline gelmi\u015ftir. Acar\u2019\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu bilgilerden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re Sivas-Ordu yolunun kullan\u0131ma a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n son \u00e7eyre\u011finden itibaren, uzunca bir s\u00fcre a\u011fustos ay\u0131nda d\u00fczenli olarak panay\u0131r d\u00fczenlenmi\u015ftir. (Acar 2021, 42) Rum, Ermeni, Alevi ve S\u00fcnni vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede, her kesimden insan\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi s\u00f6ylenen bu panay\u0131rlar, k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve ho\u015f g\u00f6r\u00fcy\u00fc yans\u0131tmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra birlikte ya\u015fam\u0131n g\u00fczelli\u011fini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir. Ancak maalesef bu k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ermenilerin tehcire tabi tutulmas\u0131 ve akabinde Rumlar\u0131n da m\u00fcbadeleyle b\u00f6lgeden ayr\u0131lmas\u0131 sonucu canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmi\u015ftir. B\u00f6lgedeki k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik 1925 y\u0131l\u0131ndan itibaren ba\u015fta Derek\u00f6y ve Kayadibi olmak \u00fczere, Ali\u015fir, Armut\u00e7ay\u0131r, G\u00fcll\u00fcali, G\u00f6ktepe, \u00c7at\u00f6ren k\u00f6ylerine Bo\u015fnak g\u00f6\u00e7menlerin yerle\u015ftirilmesi (\u00c7elik ve Duran 2019, 85) ve 1952\u2019de de Bulgaristan\u2019dan gelen g\u00f6\u00e7menlerle (Acar 2021, 41) yeniden canlanmaya ba\u015flasa da 1800\u2019l\u00fc y\u0131llardaki zenginli\u011fine kavu\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Habe\u015f b\u00f6lgesi 1862\u2019de Sivas Vilayet Salnamelerinde nahiye olarak kayda ge\u00e7irilmi\u015ftir. (\u00c7elik ve Duran 2019, 140) 1912\u2019de nahiye merkezi olarak \u015eerefiye\u2019nin belirlenmesiyle birlikte resmi kay\u0131tlarda \u015eerefiye olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. 1992\u2019de belde stat\u00fcs\u00fc kazanan \u015eerefiye, 2014 y\u0131l\u0131nda n\u00fcfusun 1850 ki\u015fiye d\u00fc\u015fmesiyle birlikte belde stat\u00fcs\u00fcn\u00fc kaybetmi\u015f ve muhtarl\u0131kla y\u00f6netilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. (Mahiro\u011fullar\u0131 1999, 35; Acar 2021, 43) G\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u00f6y stat\u00fcs\u00fcnde y\u00f6netilen \u015eerefiye\u2019de d\u00fczenli ikamet eden ki\u015fi say\u0131s\u0131n\u0131n 293 oldu\u011funu dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, n\u00fcfus kayb\u0131n\u0131n artarak devam etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>b) B\u00f6lgedeki Alevi N\u00fcfusu<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Habe\u015f b\u00f6lgesinde \u015eerefiye\u2019yle birlikte 34 k\u00f6y bulunmaktad\u0131r. Bu k\u00f6ylerden 11\u2019inde<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a> sadece Aleviler ya\u015farken, \u015eerefiye\u2019yle birlikte 4 k\u00f6yde<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a> Aleviler ve S\u00fcnniler birlikte ikamet etmektedir. Geriye kalan 19 k\u00f6y ise yaln\u0131zca S\u00fcnnilerden olu\u015fmaktad\u0131r. Alevi ve S\u00fcnnilerin birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylere, Aleviler sonradan gelip yerle\u015fmi\u015flerdir. \u00c7elik ve Duran, Alevilerin b\u00f6lgeye geli\u015finin 1700\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Alevilerce kullan\u0131lan ilk yerle\u015fim yerinin \u00c7evirmehan k\u00f6y\u00fc oldu\u011funu ileri s\u00fcrmektedir. (\u00c7elik ve Duran 2019, 38,95)<\/p>\n<p>Elde etmi\u015f oldu\u011fumuz n\u00fcfus bilgilerine g\u00f6re 2021 y\u0131l\u0131 itibariyle Habe\u015f b\u00f6lgesinde 2.649 ki\u015fi ya\u015famaktad\u0131r. Yaln\u0131zca Alevilerden olu\u015fan k\u00f6ylerdeki toplam yerle\u015fik n\u00fcfus 644\u2019t\u00fcr.<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a> Alevi ve S\u00fcnnilerin birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerin n\u00fcfusu ise 486\u2019dur.<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a> Bu rakamlardan hareketle, Habe\u015f b\u00f6lgesinde ikamet eden Alevi n\u00fcfusunun 800 ile 900 aras\u0131nda oldu\u011funu ileri s\u00fcrebiliriz. Bu rakamlar\u0131 1980\u2019li y\u0131llardaki Alevi k\u00f6ylerinin n\u00fcfusuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, neredeyse 1985\u2019teki tek k\u00f6y\u00fcn n\u00fcfusuna denk geldi\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir. Nitekim Mahiro\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 bilgilere g\u00f6re 1985\u2019te ger\u00e7ekle\u015fen n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda Becekli k\u00f6y\u00fcnde 610, \u00c7evirmehan k\u00f6y\u00fcnde ise 520 ki\u015fi tespit edilmi\u015ftir. Mahiro\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n verdi\u011fi bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6lgede yaln\u0131zca Alevilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerde 1985 y\u0131l\u0131 itibariyle Alevi n\u00fcfusunun 2.795 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ayn\u0131 tarihte sadece S\u00fcnnilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerdeki toplam n\u00fcfus ise 4.305 olarak \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015eerefiye d\u0131\u015f\u0131nda kalan Alevi ve S\u00fcnni n\u00fcfusun kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu k\u00f6ylerde ise 1985 y\u0131l\u0131nda 633 ki\u015fi<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a> bulundu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. (Mahiro\u011fullar\u0131 1999, 36-39)<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td colspan=\"4\" width=\"601\"><strong>Tamam\u0131 Alevilerden Olu\u015fan K\u00f6yler ve N\u00fcfus Bilgileri<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a><\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\"><\/td>\n<td width=\"225\">K\u00f6y Ad\u0131<\/td>\n<td width=\"150\">1985 N\u00fcfusu<\/td>\n<td width=\"150\">2021 N\u00fcfusu<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">1<\/td>\n<td width=\"225\">Ali\u015fir<\/td>\n<td width=\"150\">328<\/td>\n<td width=\"150\">104<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">2<\/td>\n<td width=\"225\">Becekli<\/td>\n<td width=\"150\">610<\/td>\n<td width=\"150\">98<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">3<\/td>\n<td width=\"225\">B\u00fcy\u00fckg\u00fcney<\/td>\n<td width=\"150\">23<\/td>\n<td width=\"150\">36<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">4<\/td>\n<td width=\"225\">\u00c7evirmehan<\/td>\n<td width=\"150\">520<\/td>\n<td width=\"150\">107<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">5<\/td>\n<td width=\"225\">\u00c7orak<\/td>\n<td width=\"150\">144<\/td>\n<td width=\"150\">20<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">6<\/td>\n<td width=\"225\">G\u00f6ktepe<\/td>\n<td width=\"150\">300<\/td>\n<td width=\"150\">80<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">7<\/td>\n<td width=\"225\">G\u00fcll\u00fcali<\/td>\n<td width=\"150\">235<\/td>\n<td width=\"150\">39<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">8<\/td>\n<td width=\"225\">Kovac\u0131k<\/td>\n<td width=\"150\">101<\/td>\n<td width=\"150\">35<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">9<\/td>\n<td width=\"225\">Pazarbelen<\/td>\n<td width=\"150\">307<\/td>\n<td width=\"150\">53<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">10<\/td>\n<td width=\"225\">S\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc<\/td>\n<td width=\"150\">109<\/td>\n<td width=\"150\">22<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">11<\/td>\n<td width=\"225\">\u015eenyayla<\/td>\n<td width=\"150\">118<\/td>\n<td width=\"150\">50<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"75\">Toplam<\/td>\n<td width=\"225\"><\/td>\n<td width=\"150\">2.795<\/td>\n<td width=\"150\">644<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>B\u00f6lgeye sonradan gelerek buradaki Alevi k\u00f6ylerine yerle\u015fen Ocakzade aileler de bulunmaktad\u0131r. Ocakzadelerin Habe\u015f b\u00f6lgesine iskanlar\u0131n\u0131n, taliplerinin \u0131srar\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Tespitlerimize g\u00f6re; Becekli ve \u015eenyayla k\u00f6ylerinde Baba Mansur Oca\u011f\u0131, G\u00f6ktepe k\u00f6y\u00fcnde Sar\u0131 Salt\u0131k Oca\u011f\u0131, G\u00fcll\u00fcali k\u00f6y\u00fcnde \u015e\u0131h \u00c7obanl\u0131 Oca\u011f\u0131, \u00c7evirmehan k\u00f6y\u00fc \u00c7aml\u0131kale mezras\u0131nda Pir Sultan Oca\u011f\u0131\u2019na mensup ocakzedeler ya\u015famaktad\u0131r. Pir Sultan Oca\u011f\u0131 ile \u015e\u0131h \u00c7obanl\u0131 Oca\u011f\u0131na mensup ocakzadeler<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a> \u00a0yurti\u00e7i ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan Alevilere y\u00f6nelik dini faaliyetlerde \u201cdede\u201d olarak hizmet veremeye devam ederken, Baba Mansur ve Sar\u0131 Saltuk oca\u011f\u0131 mensuplar\u0131n\u0131n faal dedelik yapt\u0131\u011f\u0131na dair herhangi bir veri bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>K\u0131s\u0131tl\u0131 do\u011fal kaynaklar\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z insan ihtiya\u00e7lar\u0131na yetersiz gelmesi, insanlar\u0131 ba\u015fka b\u00f6lgelere y\u00f6nelik aray\u0131\u015fa s\u00fcr\u00fcklemektedir. Habe\u015f b\u00f6lgesi insan\u0131 da ya\u015fad\u0131klar\u0131 ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lardan kurtulmak i\u00e7in \u00e7areyi ba\u015fta \u0130stanbul olmak \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019deki b\u00fcy\u00fck\u015fehirlerle Avrupa\u2019n\u0131n de\u011fi\u015fik \u00fclkelerine g\u00f6\u00e7te aram\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fta Almanya olmak \u00fczere Avusturya, Fransa ve Hollanda gibi Avrupa \u00fclkelerinde b\u00f6lge insan\u0131n\u0131n kurmu\u015f oldu\u011fu derneklerle de kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r. (Kele\u015f 2021, 61,87,265,317) Habe\u015f b\u00f6lgesinde kalan k\u00f6yl\u00fclerin ba\u015fl\u0131ca ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 ise Zara il\u00e7e genelinde oldu\u011fu gibi tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kt\u0131r. \u0130lk d\u00f6nemlerde yo\u011fun olarak g\u00f6r\u00fclen k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n yerini bu b\u00f6lgede de b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanc\u0131l\u0131k (s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricili\u011fi) alm\u0131\u015ft\u0131r. Ar\u0131c\u0131l\u0131k da y\u00f6re insan\u0131n\u0131n tercih etti\u011fi u\u011fra\u015flar aras\u0131nda ilk s\u0131ralara yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>\u00d6l\u00fcm<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00d6l\u00fcm, do\u011fum ve evlilikle birlikte insan ya\u015fam\u0131ndaki \u00f6nemli ge\u00e7i\u015f noktalar\u0131ndan bir tanesidir. Ancak; do\u011fum ve evlilik insan\u0131n ya\u015fam s\u00fcreciyle alakal\u0131yken, \u00f6l\u00fcm ya\u015fam\u0131n son buldu\u011fu andan sonras\u0131na konu olmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fta \u0130brahimi dinler olmak \u00fczere bir\u00e7ok inan\u00e7 sisteminde \u00f6l\u00fcm, bir son de\u011fil, vaat edilen ger\u00e7ek hayata ba\u015flama s\u00fcrecidir. Bu y\u00f6n\u00fcyle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Sedat Veyis \u00d6rnek\u2019in \u201c<em>din, folklorun konusu olan olaylardan en \u00e7ok \u00f6l\u00fcme el atmaktad\u0131r<\/em>\u201d (\u00d6rnek 2017, 20) tespiti, her d\u00f6nem i\u00e7in ge\u00e7erlili\u011fini korumaktad\u0131r. Zira \u00f6l\u00fcm\u00fcn bir son olu\u015fundan korkan insano\u011flu, dinlerin \u00f6l\u00fcm sonras\u0131 hayat i\u00e7in kendisine vaat etti\u011fi ile teselli bulmaktad\u0131r. \u0130lahi din mensuplar\u0131 i\u00e7in \u00f6l\u00fcm, as\u0131l ya\u015fama ge\u00e7i\u015fin ad\u0131d\u0131r. \u00d6l\u00fcme y\u00fcklenen bu anlamdan dolay\u0131, inan\u0131lan dinin belirledi\u011fi s\u0131n\u0131rlar ve kurallar dahilinde merasim d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n<p>\u00d6l\u00fcm, isabet etti\u011fi ki\u015fiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayan, ba\u015fta aile yak\u0131nlar\u0131 olmak \u00fczere \u00e7evredeki bir\u00e7ok insan\u0131 da etkileyen toplumsal bir olayd\u0131r. Vefat eden ki\u015fiyi d\u00fcnya g\u00f6z\u00fcyle tekrar g\u00f6remeyecek olmak b\u00fcy\u00fck bir duygusal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye yol a\u00e7maktad\u0131r. Ancak ya\u015fam devam etmektedir ve ya\u015fayanlar i\u00e7in yerine getirilmesi gereken sorumluluklar bulunmaktad\u0131r. Hayat\u0131n\u0131 kaybeden ki\u015finin geride kalan yak\u0131nlar\u0131, ba\u015fta cenazenin defni olmak \u00fczere bir\u00e7ok g\u00f6revi yerine getirirler. Bu a\u015famada akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kom\u015fuluk ili\u015fkileri de devreye girmekte ve ba\u015fta mezar yerinin kaz\u0131lmas\u0131 olmak \u00fczere cenaze i\u015flemleri i\u00e7im kefen vb. malzemelerin tedarik edilmesi gibi g\u00f6revler akrabalar ve\/veya kom\u015fular taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmektedir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Alevilerde \u00d6l\u00fcm<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Aleviler aras\u0131nda \u201c\u00f6l\u00fcm\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ok fazla tercih edilen bir kelime de\u011fildir. Hayat\u0131n\u0131 kaybedenler i\u00e7in \u201c\u00f6ld\u00fc\u201d demek yerine konuyla ilgili ara\u015ft\u0131rma yapan bir\u00e7ok bilim insan\u0131n\u0131n tespit etti\u011fi gibi; <em>Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcmek, ger\u00e7eklere kavu\u015fmak, ger\u00e7eklere eri\u015fmek, don de\u011fi\u015ftirmek, s\u0131r olmak, emaneti teslim etmek, kal\u0131b\u0131 dinlendirmek<\/em> gibi deyimler kullan\u0131lmaktad\u0131r. (Y\u0131ld\u0131z 2007, 2,3; Akta\u015f 2015, 19) Bu deyimlerin kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131, \u201c<em>Biz \u015f\u00fcphesiz (her \u015feyimizle) Allah\u2019a aitiz ve \u015f\u00fcphesiz O\u2019na d\u00f6nece\u011fiz<\/em>\u201d (<em>Kur\u2019an-\u0131 Kerim, Bakara S\u00fbresi, 2\/56<\/em>) \u015feklinde T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme edilen Bakara S\u00fbresi\u2019nin 56. Ayetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ancak biz Kur\u2019an\u2019daki ifadenin yan\u0131 s\u0131ra, \u201c\u00f6l\u00fcm\u201d kelimesinin so\u011fuklu\u011funu, edebi derinlik ve b\u00e2t\u0131ni manayla zenginle\u015ftirilmi\u015f s\u00f6ylemlerle hafifletme gayretinin de bu tarz deyimler kullan\u0131lmas\u0131nda etkili oldu\u011fu kanaatini ta\u015f\u0131maktay\u0131z.<\/p>\n<p>\u0130brahimi dinlere g\u00f6re insanl\u0131k tarihindeki ilk \u00f6l\u00fcm ve \u00f6l\u00fcn\u00fcn defni Hz. Adem\u2019in o\u011fullar\u0131ndan Kabil\u2019in, karde\u015fi Habil\u2019i ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u0131skan\u00e7l\u0131k y\u00fcz\u00fcnden darp etmesi ile ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. \u0130slam da \u0130brahimi bir din olarak bu hadiseyi aynen kabul etmektedir. Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de M\u00e2ide Suresi\u2019nin 27-31 ayetleri bu olaya de\u011finmektedir. M\u00e2ide Suresi 31. ayette \u201c<em>Nihayet Allah, ona karde\u015finin \u00f6lm\u00fc\u015f cesedini nas\u0131l \u00f6rt\u00fcp gizleyece\u011fini g\u00f6stermek i\u00e7in yeri e\u015feleyen bir karga g\u00f6nderdi. \u2018Yaz\u0131klar olsun bana! \u015eu karga kadar olup da karde\u015fimin cesedini \u00f6rtmekten aciz miyim ben?\u2019 dedi. Art\u0131k pi\u015fmanl\u0131k duyanlardan olmu\u015ftu<\/em>\u201d (<em>Kur\u2019an-\u0131 Kerim, M\u00e2ide S\u00fbresi, 5\/27-31<\/em>) denilerek ilk defin eyleminin nas\u0131l ve neye dayan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi anlat\u0131lmaktad\u0131r. Nitekim \u0130nan Beler de haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu y\u00fcksek lisans tezinde, Ko\u00e7g\u00eer\u00ee b\u00f6lgesinden Adana\/Tufenbeyli\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015f Alevilerle yapm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde \u00f6l\u00fcn\u00fcn g\u00f6m\u00fclmesi gelene\u011finin Kabil\u2019in Habil\u2019i \u00f6ld\u00fcrd\u00fckten sonra Habil\u2019in cesedini topra\u011fa defnetmesine dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemi\u015ftir. (Beler 2018, 107,108)<\/p>\n<ol>\n<li><strong>\u00d6l\u00fcm Belirtileri<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00d6l\u00fcn\u00fcn haz\u0131rlanmas\u0131, a\u011f\u0131r hasta olan ki\u015finin \u00f6lece\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131yla ba\u015flar. Doktorlar\u0131n a\u011f\u0131r hasta olan ki\u015fiye \u00f6lece\u011fine dair te\u015fhis koymas\u0131, anla\u015f\u0131lmada birincil etkendir. Durumu a\u011f\u0131r olan hastalarda, ki\u015finin her an \u00f6lece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek, aile yak\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan hastan\u0131n beden temizli\u011fine \u00f6zen g\u00f6sterilir. Genellikle eve hoca \u00e7a\u011fr\u0131larak Kur\u2019an okutturulur. Kur\u2019an okutulmas\u0131ndan maksat, hastan\u0131n daha rahat can verece\u011fine inan\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Sedat Veyis \u00d6rnek, \u00f6l\u00fcm\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren \u00f6nbelirtiler aras\u0131nda, hayvanlarla ilgili olanlar, ev, ev e\u015fyas\u0131, ara\u00e7-gere\u00e7 ve yiyeceklerle ilgili olanlar, astronomik, kozmik ve meteorolojik olaylarla ilgili olanlar, d\u00fc\u015fle ilgili olanlar, hastadaki psikolojik ve fizyolojik de\u011fi\u015fikliklerle ilgili olanlar, tabut, kazma, k\u00fcrek, kazan ve cesetle ilgili olanlar \u015feklinde bir tasnif yapmaktad\u0131r. \u00d6rnek, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu tasniflerden b\u00f6lgemizle ilgili olanlar\u0131; k\u00f6pek ulumas\u0131, k\u00f6stebe\u011fin e\u015feledi\u011fi topra\u011f\u0131n mezara benzemesi, geceleyin ve ev yak\u0131n\u0131nda bayku\u015f \u00f6tmesi, bahar mevsiminde leyle\u011fin a\u011fz\u0131nda beyaz \u00e7aputla gelmesi, cam e\u015fyalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ferek k\u0131r\u0131lmas\u0131, y\u0131ld\u0131z kaymas\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnde sar\u0131 renkli meyve g\u00f6r\u00fclmesi veya yenilmesi, d\u00fc\u015f\u00fcnde di\u015f \u00e7ektirilmesi ve di\u015flerin d\u00f6k\u00fclmesi, r\u00fcyada beyaz renkli manda g\u00f6r\u00fclmesi, r\u00fcyada kutsal bir ki\u015fi taraf\u0131ndan \u00f6lece\u011finin bildirilmesi, daha \u00f6nce \u00f6len birinin r\u00fcyada d\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6reni \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 veya bir yere g\u00f6t\u00fcrmesi, r\u00fcyada evin \u00f6n\u00fcnde kalabal\u0131k halk toplulu\u011fu g\u00f6r\u00fclmesi, r\u00fcyada v\u00fccudun bir uzvunun kaybedildi\u011finin g\u00f6r\u00fclmesi, a\u011f\u0131r hastan\u0131n evine ya da do\u011fdu\u011fu yere gitmek istemesi, gaipten ses duydu\u011funu, bir tak\u0131m kimseleri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemesi veya say\u0131klamas\u0131, i\u015ftah\u0131n\u0131n kesilmesi (\u00d6rnek 2017, 23-46; Acar 2021, 240) \u015feklinde s\u0131ralamaktad\u0131r. Beler de Ko\u00e7g\u00eer\u00ee a\u015firetinin Kayseri, Mara\u015f ve Adana kollar\u0131 \u00fczerinde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, sabah saatlerinde evin \u00e7at\u0131s\u0131nda saksa\u011fan \u00f6tmesi, bayku\u015f \u00f6tmesi, horozun vakitsiz, tavu\u011funsa horoz gibi \u00f6tmesi, k\u00f6pe\u011fin geceleyin ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru diker ulumas\u0131, tar\u0131m ve hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin beklenenden daha bereketli olmas\u0131, y\u0131ld\u0131z kaymas\u0131, havan\u0131n bas\u0131k ve\/veya puslu olmas\u0131, \u00f6lm\u00fc\u015f olan birine r\u00fcyada bir \u015fey verilmesi, r\u00fcyada ya\u015f a\u011fa\u00e7 kesilmesi ve\/veya evin dam\u0131ndaki merteklerin ya da ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 dire\u011fin devrilmesi, r\u00fcyada di\u015flerin d\u00f6k\u00fclmesinin yan\u0131 s\u0131ra r\u00fcyada ayakkab\u0131 veya \u00e7orap giyilmesi, toprak kaz\u0131lmas\u0131, sabun, y\u00fcn ve kazan g\u00f6r\u00fclmesi, aile d\u0131\u015f\u0131nda bir kad\u0131n\u0131n \u00f6zellikle de kad\u0131nlar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi vb. d\u00fc\u015fleri s\u0131ralamaktad\u0131r. Beler, hastan\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 yemek yemeye ba\u015flamas\u0131, s\u00fcrekli \u00f6lm\u00fc\u015f ki\u015fileri \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 gibi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7ocuklar\u0131n s\u00fcrekli ve anlams\u0131z a\u011flamalar\u0131n\u0131n da \u00f6l\u00fcmle ili\u015fkilendirildi\u011fini s\u00f6ylemektedir. (Beler 2018, 56-72) \u00a0B\u00fct\u00fcn bu tespitlere ek olarak b\u00f6lge Alevileri aras\u0131nda yapm\u0131\u015f oldu\u011fumuz g\u00f6zlemlerde, g\u00fcn i\u00e7inde dinlenmek i\u00e7in oturulan yerde anl\u0131k ve k\u0131sa s\u00fcreli uyuya dal\u0131\u015f\u0131n da yak\u0131n akrabalardan birinin \u00f6l\u00fcm haberinin gelece\u011fiyle ili\u015fkilendirildi\u011fini belirtmek isteriz. (KK-8; KK-9)<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Cenaze Hizmetinin \u0130crac\u0131s\u0131<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonu, 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar y\u00f6rede ger\u00e7ekle\u015fen cenazelerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131nda genellikle b\u00f6lgede \u201cHoca\u201d olarak isimlendirilen ki\u015filer g\u00f6rev alm\u0131\u015ft\u0131r. (KK-2; KK-3; KK-4; KK-5) \u00d6yle ki; 1980\u2019li y\u0131llara kadar her Alevi k\u00f6y\u00fcnde en az bir hoca bulundurulmas\u0131na azami gayret g\u00f6sterilmi\u015ftir. Hocalar\u0131n yeti\u015ftirilmesinde geleneksel y\u00f6ntemler kullan\u0131lm\u0131\u015f ve her hocan\u0131n kendisinden sonraki ku\u015fak i\u00e7erisinden bir ki\u015fiye el verip, halef olarak b\u0131rakmas\u0131 te\u015fvik edilmi\u015ftir. (KK-3; KK-4; KK-5) E\u011fer k\u00f6yde birden fazla hoca bulunuyorsa, cenazenin y\u0131kanmas\u0131 ve Kur\u2019an okunmas\u0131 gibi g\u00f6revler birlikte icra edilmi\u015ftir. Taraf\u0131m\u0131za aktar\u0131lan bilgilere g\u00f6re, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde S\u00fcnni vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n cenaze rit\u00fceli s\u0131ras\u0131nda mezar ba\u015f\u0131nda birden fazla hocan\u0131n Kur\u2019an okuma gelene\u011fi, 1970\u2019li y\u0131llardaki Alevi k\u00f6ylerinde s\u0131kl\u0131kla uygulanm\u0131\u015f ve \u00e7ok say\u0131da Alevi hoca ayn\u0131 anda veyahut da biri di\u011ferini takip edecek \u015fekilde Kur\u2019an okumu\u015ftur. (KK-4)<\/p>\n<p>Dedelerin cenaze hizmetini icras\u0131 ilk d\u00f6nemlerde pek rastlan\u0131lan bir durum de\u011fildir. Habe\u015f b\u00f6lgesinde Dedeler, g\u00f6rg\u00fc ve ikrar cemleri, Musahiplik Cemi, H\u0131z\u0131r Cemi vb. ibadet ve erk\u00e2nlar\u0131n asli icrac\u0131s\u0131 olarak kabul edilmektedir. Dedelerin mezarlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 haneleri de y\u00f6re halk\u0131 taraf\u0131ndan kutsal addedilmekte ve her f\u0131rsatta ziyaret edilerek, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ya da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmas\u0131 muhtemel olan musibetlere kar\u015f\u0131 koruyucu olunaca\u011f\u0131na inan\u0131lmaktad\u0131r. 2000\u2019li y\u0131llarla birlikte y\u00f6redeki Pir Sultan Oca\u011f\u0131 ve \u015e\u0131h \u00c7obanl\u0131 Oca\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 dedelerin asli g\u00f6revlerinin yan\u0131 s\u0131ra cenaze hizmetini de \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re daha yo\u011fun bir \u015fekilde yerine getirmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. (KK-2) Nitekim, 14.05.2004\u2019te vefat eden \u015e\u0131h \u00c7obanl\u0131 Oca\u011f\u0131 mensubu Hamza Bekta\u015f\u2019\u0131n cenaze hizmetini, A\u011fui\u00e7en Oca\u011f\u0131 dedelerinden Niyazi Bozdo\u011fan y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. (KK-1) Bu yeni durumun, \u015fehirlerdeki kurumsalla\u015fmayla birlikte dedeye bi\u00e7ilen rol\u00fcn de\u011fi\u015fmesi, \u00f6len ki\u015finin toplumsal konumu, geride kalan yak\u0131nlar\u0131na vasiyeti vb. etkenlerin sonucunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kanaatini ta\u015f\u0131maktay\u0131z.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma konusu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6lgede ikamet eden ve Kur\u2019an okuyarak cenaze hizmetlerine yard\u0131mc\u0131 olan be\u015f isim tespit etmi\u015f bulunmaktay\u0131z.<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a> Bu isimlerden d\u00f6rd\u00fc hoca olarak bilinmekte ancak sadece \u00fc\u00e7 tanesi t\u00fcm cenaze hizmetlerini y\u00fcr\u00fctmektedir. \u0130ki ki\u015fi zaruri olmad\u0131k\u00e7a k\u00f6y s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda cenaze hizmeti g\u00f6rmezken, sadece bir hoca Habe\u015f b\u00f6lgesindeki b\u00fct\u00fcn k\u00f6yleri ve hatta Zara\u2019y\u0131 da kapsayacak \u015fekilde cenaze hizmetlerini icra etmektedir. Alevi hocalardan iki tanesinin \u0130mam Hatip Lisesi mezunu olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. B\u00f6lgede Alevi hocalar\u0131na ula\u015f\u0131lamamas\u0131 veyahut da mevcut Alevi hocalar\u0131n m\u00fcsait olmamas\u0131 durumunda, Alevi k\u00f6ylerine kom\u015fu S\u00fcnni k\u00f6ylerinde imaml\u0131k yapan din g\u00f6revlilerinin cenaze hizmeti i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kaynak ki\u015filerimiz aras\u0131nda S\u00fcnni hoca da bulunmaktad\u0131r. \u00dct\u00fckyurdu k\u00f6y\u00fcnde imam olarak g\u00f6rev yapan kaynak ki\u015fimiz, \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanlarda Alevilerin hassasiyetlerini dikkate alarak hareket etti\u011fini \u00f6zellikle belirtmi\u015ftir. (KK-6)<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Habe\u015f B\u00f6lgesi Alevilerinde Cenaze Hizmeti <\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda verece\u011fimiz bilgiler, kaynak ki\u015filerimizden alm\u0131\u015f oldu\u011fumuz verilerden derlenerek haz\u0131rlan\u0131\u015f ve bizzat yapm\u0131\u015f oldu\u011fumuz g\u00f6zlemlerle de desteklenmi\u015ftir.<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a> \u0130cra edilen cenaze hizmetini anlatmaya ge\u00e7meden \u00f6nce, aktaraca\u011f\u0131m\u0131z uygulama \u015feklinin, son y\u0131llarda ba\u015flayan tart\u0131\u015fmalardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6lgede \u201choca\u201d olarak bilinen ki\u015filer oldu\u011funu \u00f6zellikle belirtmek isteriz. Ayr\u0131ca ba\u015fta Mehmet Yaman (Yaman 2012, 16-32; Yenialtun 2021, 13-31) olmak \u00fczere bir\u00e7ok Alevinin kaleme alm\u0131\u015f oldu\u011fu Alevilikte cenaze hizmetinin uygulan\u0131\u015f\u0131 ile b\u00f6lgede g\u00f6zlemledi\u011fimiz pratik farkl\u0131l\u0131k arz etmektedir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>\u00d6l\u00fcn\u00fcn Haz\u0131rlanmas\u0131<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Habe\u015f b\u00f6lgesinde ki\u015finin son nefesini verdi\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131yla birlikte defin haz\u0131rl\u0131klar\u0131na giri\u015filir. \u00d6l\u00fc evinden gelen a\u011flay\u0131\u015f ve yakar\u0131\u015f sesleriyle yak\u0131n kom\u015fular durumdan haberdar olur. Ard\u0131ndan uzak yerlere ve \u00f6l\u00fcn\u00fcn yak\u0131nlar\u0131na haber g\u00f6nderilir.\u00a0 \u00d6rnek, haberle\u015fme ara\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kadar yayg\u0131nla\u015fmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde, \u00f6l\u00fcm\u00fcn duyurulmas\u0131 i\u00e7in tellal ve \u00f6zel habercilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmektedir. (\u00d6rnek 2017, 55) \u00d6zel haberci g\u00f6nderilmesi Habe\u015f b\u00f6lgesi i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Her k\u00f6yde belli ki\u015filerin \u00f6l\u00fcm olay\u0131ndan di\u011fer k\u00f6ylerdeki akrabalar\u0131 haberdar etmek i\u00e7in g\u00f6revlendirildi\u011fi taraf\u0131m\u0131za bildirilmi\u015ftir. (KK-4) Bu ki\u015filer g\u00f6revlendirilirken \u00e7evre ve iklim \u015fartlar\u0131 dikkate al\u0131narak gidilecek mesafeye dayan\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmu\u015ftur. Ayr\u0131ca \u00f6l\u00fcn\u00fcn gelmesi beklenen yak\u0131n akrabalar\u0131 cenazenin bulundu\u011fu yere ula\u015fmadan y\u0131kama i\u015flemine ba\u015flanmamas\u0131na gayret g\u00f6sterilir.<\/p>\n<p>\u00d6l\u00fcm\u00fcn haber verildi\u011fi ki\u015filerin ba\u015f\u0131nda cenaze hizmetini y\u00fcr\u00fctecek Hoca\/Dede yer almaktad\u0131r. \u00d6l\u00fc evine gelen hoca ilk olarak cenazenin durumunu g\u00f6zden ge\u00e7irir. Aile \u00fcyelerinin g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7m\u0131\u015f olan birtak\u0131m kusurlar\u0131 (avret yerlerinin t\u0131ra\u015f edilmesi vb.) giderir. Hava \u015fartlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak e\u011fer morga kald\u0131r\u0131lmayacaksa, evin geni\u015f\u00e7e bir odas\u0131nda serilen yata\u011fa s\u0131rt \u00fcst\u00fc yat\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7enesi ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerinden doland\u0131r\u0131lan bir bezle ba\u011flan\u0131r. Cenazenin sabit kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ayak ba\u015f parmaklar\u0131 birbirine ba\u011flan\u0131r. \u015ei\u015fmesini \u00f6nlemek i\u00e7in karn\u0131n\u0131n \u00fczerine b\u0131\u00e7ak konulur. E\u011fer varsa \u00f6zel g\u00fcnlerde kulland\u0131\u011f\u0131 elbisesi \u00f6l\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcne \u00f6rt\u00fclen bez\/yorgan\u0131n \u00fczerine serilerek (KK-2; KK-3; KK-4; KK-5; KK-6; KK-8; KK-9) uzaktan gelecek yak\u0131nlar\u0131n \u00f6l\u00fc evine ula\u015fmas\u0131 beklenir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>A\u011f\u0131t<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0130smail Engin, Antalya\/Elmal\u0131 Ak\u00e7aeni\u015f K\u00f6y\u00fc Tahtac\u0131lar\u0131 \u00fczerine yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, defin i\u015fleminin bir sonraki g\u00fcne sarkmas\u0131 durumunda \u201c\u00f6l\u00fcn\u00fcn gecelemesi\u201d ad\u0131 verilen bir gelenekten s\u00f6z etmektedir. Bu gelenek kapsam\u0131nda k\u00f6yde haz\u0131r bulunan \u201czakirler\u201d sabaha kadar \u00f6l\u00fcn\u00fcn etraf\u0131nda saz \u00e7alarak beyitler okumaktad\u0131rlar. (Engin 1998, 108) Tahtac\u0131lar\u0131n \u201c<em>\u00f6l\u00fcn\u00fcn gecelemesi<\/em>\u201d dedi\u011fi uygulama, saz kullan\u0131m\u0131 ve deyi\u015fler hari\u00e7 tutulursa, cenaze evinde toplanan \u00f6l\u00fc yak\u0131nlar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131tlar yakarak sabahlamas\u0131 \u015feklinde Habe\u015f b\u00f6lgesi Alevi topluluklar\u0131 taraf\u0131ndan da benzer bi\u00e7imde icra edilmektedir. Bu durum M. Fuat K\u00f6pr\u00fcl\u00fc ve Yusuf Ziya Y\u00f6r\u00fckan taraf\u0131ndan \u0130slam \u00f6ncesi T\u00fcrk inan\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze aktar\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a><\/p>\n<p>Evin geni\u015f odas\u0131n\u0131n ortas\u0131na y\u00f6n\u00fc k\u0131bleye gelecek \u015fekilde haz\u0131rlanan yata\u011f\u0131n \u00fczerine konulan \u00f6l\u00fcn\u00fcn etraf\u0131nda, \u00e7o\u011funlu\u011fu kad\u0131nlardan olu\u015fan cenaze yak\u0131nlar\u0131 a\u011f\u0131t yakarlar. Yak\u0131lan a\u011f\u0131tlar\u0131n konusu; \u00f6l\u00fcn\u00fcn hayattayken ba\u015fard\u0131klar\u0131, yapmak istedikleri, yapmaya vakit bulamad\u0131klar\u0131, geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131, \u00e7ekti\u011fi ac\u0131lar, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sorunlar vb. \u015feklindedir. A\u011f\u0131tlar koro \u015feklinde s\u00f6ylendi\u011fi gibi, biri di\u011ferini takip edecek \u015fekilde solo olarak da ger\u00e7ekle\u015fmektedir. G\u00f6zlemlerimiz, e\u011fer \u00f6l\u00fc yak\u0131nlar\u0131ndan birinin hem sesi g\u00fczel hem de a\u011f\u0131t yakma kabiliyeti g\u00fc\u00e7l\u00fcyse, bir\u00e7ok kimsenin \u00f6zellikle yak\u0131lan a\u011f\u0131tlar\u0131 dinlemek \u00fczere cenazeye kat\u0131l\u0131m g\u00f6sterdi\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir. Hatta \u00f6l\u00fcye yak\u0131nl\u0131k hissetmedi\u011fi halde, yak\u0131lan a\u011f\u0131tlardan dolay\u0131 h\u00fcz\u00fcnlenip a\u011flayanlar olmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlukla bu t\u00fcrden cenazeler \u201ca\u011f\u0131t\u0131 \u00e7oktu\u201d \u015feklinde ba\u015fkalar\u0131na da anlat\u0131lmaktad\u0131r. (KK-8; KK-9) Taraf\u0131m\u0131zca a\u011f\u0131t okunmayan cenazeyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yerde yatan cenazenin ba\u015f ucunda \u00e7a\u011fr\u0131lan hoca taraf\u0131ndan Kur\u2019an okunmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a> a\u011flama ve a\u011f\u0131t yakmalar kesilmekte, Arap\u00e7a okunan Kur\u2019an sessizce dinlenmektedir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Kefen Haz\u0131rlanmas\u0131<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00c7o\u011funlukla \u00f6len ki\u015fi e\u011fer ya\u015fl\u0131 ise bir k\u00f6\u015fede kefenini de haz\u0131r bulundurmaktad\u0131r. Ancak hem \u00f6l\u00fcn\u00fcn yak\u0131n akrabalar\u0131 hem de sevenleri cenaze evine gelirken, beraberlerinde kefen ve beyaz \u00e7orap getirmektedirler. Onlar i\u00e7in \u00f6l\u00fcn\u00fcn getirdikleri kefene sar\u0131lmas\u0131 bir \u00f6v\u00fcn\u00e7 sebebidir. E\u011fer getirdikleri kefenin kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenirlerse k\u00fcsk\u00fcnl\u00fck ve k\u0131rg\u0131nl\u0131klar ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6l\u00fcn\u00fcn y\u0131kanmas\u0131na ge\u00e7meden \u00f6nce kefen haz\u0131rlanmaktad\u0131r. \u00d6ncelikle kefen bezinden \u00f6l\u00fcy\u00fc y\u0131kayacak hoca ve yard\u0131mc\u0131lar i\u00e7in hem \u00f6l\u00fcy\u00fc taharetlendirmeye yetecek miktarda hem de her y\u0131kamada ayr\u0131 eldiven kullanacak say\u0131da eldiven dikilmektedir. Kefene ba\u011flanacak ku\u015faklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra hocan\u0131n ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131n bellerine ba\u011flayacaklar\u0131 pe\u015ftamal de kefen bezinden kesilmektedir. Ar\u0131ca \u00f6l\u00fcn\u00fcn avret yerlerini kapatacak bez de kefenden kesilmektedir. Bir\u00e7ok y\u00f6reden farkl\u0131 olarak \u00f6l\u00fcye kefenle birlikte pijama ve \u00e7orap da giydirilmektedir. E\u011fer haz\u0131r pijama getirilmemi\u015fse, hoca \u00f6nce pijamay\u0131, ard\u0131ndan \u201cyakas\u0131z g\u00f6mlek\u201d olarak bilinen i\u00e7 kefeni, ikiye katlanm\u0131\u015f olan kefen bezinin kapal\u0131 olan taraf\u0131ndan \u00fc\u00e7gen \u015feklinde keserek haz\u0131rlamaktad\u0131r. Daha sonra kefen getirmi\u015f olanlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilecek muhtemel darg\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek maksad\u0131yla ancak a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7mamak ko\u015fuluyla, sar\u0131labilecek miktarda kefen bezi, tabutun i\u00e7ine cenaze y\u0131kand\u0131ktan sonra kolayl\u0131kla sar\u0131labilecek \u015fekilde i\u00e7 kefenle birlikte yerle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>\u00d6l\u00fcn\u00fcn Y\u0131kanmas\u0131 ve Kefen Giydirme<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00d6l\u00fc e\u011fer erkekse, erkekler taraf\u0131ndan, kad\u0131nsa kad\u0131nlar taraf\u0131ndan y\u0131kanmaktad\u0131r. Erkek cenazelerin y\u0131kama hizmeti genellikle cenaze hizmetini y\u00fcr\u00fctecek olan hoca taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Kad\u0131n cenazelerini y\u0131kama g\u00f6revini ise m\u00fcmk\u00fcnse ayn\u0131 k\u00f6yden, e\u011fer ayn\u0131 k\u00f6yde kimse yoksa kom\u015fu k\u00f6ylerden gelen kad\u0131nlar \u00fcstlenmektedir. (KK-3; KK-4; KK-5; KK-6) Cenaze y\u0131kamada g\u00f6rev alacak ki\u015filerin abdest almalar\u0131 gerekmektedir. \u00d6l\u00fcn\u00fcn y\u0131kanmas\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u00f6l\u00fc evinde ger\u00e7ekle\u015fir. Ancak son zamanlarda Cemevleri<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a> bu i\u015f i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Cenaze i\u00e7in \u00f6l\u00fc evine gelen bir\u00e7ok kimse beraberinde sabun, y\u0131kama lifi ve s\u00fcnger getirmektedir. S\u00fcnger kullan\u0131lmadan \u00f6nce cenazelerin y\u00fcn ve sabun kullan\u0131larak y\u0131kand\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. (KK-4; KK-7)<\/p>\n<p>Cenazenin y\u0131kanma i\u015flemine ge\u00e7ilmeden \u00f6nce kazanla su kaynat\u0131lmakta ve \u00f6l\u00fcn\u00fcn y\u0131kanaca\u011f\u0131 yerin etraf\u0131 \u00e7evrilmektedir. \u00d6l\u00fcn\u00fcn y\u0131kanaca\u011f\u0131 suyun normal insan bedenini y\u0131karken kullan\u0131lan s\u0131cakl\u0131kta olmas\u0131na dikkat edilerek kovalara doldurulan su y\u0131kama i\u00e7in haz\u0131rlanan b\u00f6l\u00fcme getirilmektedir. Y\u0131kama i\u015fleminde en az iki ki\u015finin haz\u0131r bulundurulmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilir. Bu iki ki\u015fiden biri suyu d\u00f6kerken di\u011feri y\u0131kamaktad\u0131r. Su d\u00f6k\u00fcl\u00fcrken kullan\u0131lan ma\u015fraban\u0131n arka taraf\u0131n\u0131n ayaklara gelecek \u015fekilde tutulmas\u0131na azami gayret g\u00f6sterilmektedir. \u00d6l\u00fcye \u00fc\u00e7 defa abdest ald\u0131r\u0131l\u0131rken, \u00fc\u00e7 defa da y\u0131kanmaktad\u0131r. Y\u0131kamaya avret yerlerinin taharetiyle ba\u015flanmaktad\u0131r. \u0130lk olarak eller y\u0131kand\u0131ktan sonra a\u011f\u0131z ve burna su verilmektedir. Y\u00fcz k\u0131sm\u0131 y\u0131kan\u0131p, ba\u015f, kulaklar ve boyun mesh edilerek temizlenir ve ayaklar\u0131n y\u0131kanmas\u0131yla da abdest tamamlanmaktad\u0131r. Bu sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z birinci abdesttir. Abdestin ard\u0131ndan v\u00fccudun y\u0131kanmas\u0131na ge\u00e7ilir. Her y\u0131kama i\u00e7in ayr\u0131 sabun kullan\u0131larak, kullan\u0131lm\u0131\u015f sabunun sonraki y\u0131kamalarda kullan\u0131lmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 \u015fey y\u0131kama i\u00e7in kullan\u0131lan eldivenler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Taharet i\u00e7in kullan\u0131lan eldiven at\u0131l\u0131p, y\u0131kama i\u00e7in yeni eldiven tak\u0131l\u0131r. Y\u0131kama i\u00e7in kullan\u0131lan eldiven, bir sonraki y\u0131kamada kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi taharet i\u00e7in kullan\u0131lan eldiven de tekrar kullan\u0131lmamaktad\u0131r. \u00d6nce s\u00fcnger yard\u0131m\u0131yla sabun k\u00f6p\u00fcrt\u00fclerek ba\u015f k\u0131sm\u0131ndan ba\u015flayarak omuz izas\u0131 esas al\u0131narak, ayaklar\u0131na do\u011fru k\u00f6p\u00fcklendirilir. Bu i\u015flem v\u00fccudun her iki taraf\u0131 i\u00e7in yap\u0131ld\u0131ktan sonra \u00f6l\u00fcn\u00fcn v\u00fccudu tertemiz olacak \u015fekilde y\u0131kan\u0131r ve sonra durulan\u0131r. Ard\u0131ndan ikinci y\u0131kama i\u015flemine ge\u00e7ilir. Aynen birinci y\u0131kamada yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u00f6l\u00fc taharetlendirilip abdest ald\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra v\u00fccudu sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcyle iyice k\u00f6p\u00fcklenerek s\u00fcnger yard\u0131m\u0131yla y\u0131kan\u0131r ve durulan\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131kamaya ge\u00e7ildi\u011finde abdest sona b\u0131rak\u0131l\u0131p \u00f6nce \u00f6l\u00fcn\u00fcn v\u00fccudu \u00f6nceki y\u0131kamalarda oldu\u011fu gibi y\u0131kand\u0131ktan sonra cenaze i\u00e7in gelenlerden \u201chelallik suyu\u201d d\u00f6kmek ve \u00f6l\u00fcyle g\u00f6r\u00fc\u015fmek isteyenler i\u00e7in duyuru yap\u0131l\u0131r. Bu i\u015flem s\u0131ras\u0131nda \u00f6l\u00fcn\u00fcn birinci dereceden yak\u0131nlar\u0131na \u00f6ncelik verilir. E\u011fer \u00f6l\u00fc kad\u0131nsa birinci dereceden yak\u0131nlar\u0131 haricindekilerin \u201chelallik suyu\u201d d\u00f6kmesine izin verilmez ancak \u00f6l\u00fc erkekse yak\u0131n akraba olmayan kad\u0131nlara m\u00fcsamaha g\u00f6sterilmektedir.<\/p>\n<p>Helallik Suyu d\u00f6k\u00fclmesi ve \u00f6l\u00fcyle g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131rayla yap\u0131lmaktad\u0131r. \u0130steyenler \u00f6l\u00fcn\u00fcn elini y\u00fcz\u00fcn\u00fc ve ba\u015f\u0131n\u0131 \u00f6perler. Sonra ma\u015frabayla al\u0131nan suyu \u00f6l\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131ndan ayaklar\u0131na do\u011fru, ma\u015fraban\u0131n arka taraf\u0131 ayaklara gelecek \u015fekilde ve ma\u015frabay\u0131 sa\u011f elle tutarak \u201cAllah, Muhammet, ya Ali\u201d diyerek \u00f6l\u00fcn\u00fcn v\u00fccuduna d\u00f6kerler. Bu i\u015flemin bir defa yap\u0131lmas\u0131 yeterlidir. Ancak daha fazla yapmak isteyenlere de m\u00e2ni olunmaz. B\u00f6lgedeki S\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc ve \u00c7orak k\u00f6yleriyle s\u0131n\u0131r kom\u015fusu olan ve Habe\u015f b\u00f6lgesi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer alan \u00dct\u00fckyurdu k\u00f6y\u00fc ile yine b\u00f6lge s\u0131n\u0131rlar\u0131nda yer al\u0131p S\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc k\u00f6y\u00fc ile s\u0131n\u0131r kom\u015fusu olan Av\u015far k\u00f6ylerinde de \u201chelallik suyu\u201d d\u00f6kme rit\u00fceli uygulanmaktad\u0131r. S\u00fcnni vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu k\u00f6ylerde Alevi k\u00f6ylerine benzer bir \u015fekilde \u00f6l\u00fcn\u00fcn yak\u0131n akrabalar\u0131 ve kom\u015fular\u0131 gasilhaneye \u00e7a\u011fr\u0131larak kefenlenmeden \u00f6nce \u00f6l\u00fcy\u00fc son kez g\u00f6rmeleri sa\u011flanmakta ve dileyenlerin \u00f6l\u00fcn\u00fcn bedenine su d\u00f6kmesine ve ayaklar\u0131n\u0131 y\u0131kamas\u0131na m\u00fcsaade edilmektedir. (KK-6)<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fc\u015fme ve helallik suyu d\u00f6kme i\u015flemi tamamland\u0131ktan sonra \u00f6l\u00fcye son abdest ald\u0131r\u0131larak kefenleme i\u015flemine ge\u00e7ilmektedir. Kefenleme s\u0131ras\u0131nda ilk olarak pijama ve ard\u0131ndan \u00e7orap giydirilmektedir. E\u011fer birden fazla \u00e7orap getirilmi\u015fse ve getirenler giydirilmesi hususunda \u0131srarc\u0131 olursa birden fazla \u00e7orap giydirilmesine \u00e7ok\u00e7a rastlan\u0131lmaktad\u0131r. (KK-3; KK-4; KK-5; KK-7) Pijama ve \u00e7orap giydirildikten sonra \u00f6l\u00fc daha \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan tabut i\u00e7ine konularak bir ucu tabutun ba\u015f taraf\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131ya sark\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olan \u201cyakas\u0131z g\u00f6mlek\u201d ge\u00e7irildikten sonra \u00f6l\u00fc kefenlere sar\u0131larak ku\u015faklarla ba\u011flan\u0131p tabutun \u00fczeri kapat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Kap\u0131-Kom\u015fu Hakk\u0131\/R\u0131zal\u0131k Al\u0131nmas\u0131 <\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Kefenlenen cenaze tabuta konulduktan sonra tabut \u00fc\u00e7 defa kald\u0131r\u0131l\u0131p indirilir ve her kald\u0131r\u0131l\u0131\u015fta \u201cAllah\u00fcmme salli ala seyyidina Muhammedin ve ala ali seyyidina Muhammet, ehli beyte verelim salavat\u201d denilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kald\u0131r\u0131l\u0131\u015ftan sonra tabut r\u0131zal\u0131k al\u0131nmak \u00fczere toplulu\u011fun \u00f6n\u00fcne getirilir. Tabutun yan\u0131nda duran hoca; \u201cHz. Adem z\u00fcrriyeti, Halilurrahman milleti, ahir zaman peygamberi Muhammet Mustafa \u00fcmmeti, \u2026 (annesinin ismi) olma \u2026 (\u00f6l\u00fcn\u00fcn ismi) can\u0131m\u0131zdan raz\u0131 m\u0131s\u0131n\u0131z? Diye sormaktad\u0131r. Orada haz\u0131r bulunanalar \u201craz\u0131y\u0131z\u201d dedikten sonra hoca ayn\u0131 \u015fekilde iki defa daha \u201cHz. Adem z\u00fcrriyeti, Halilurrahman milleti, ahir zaman peygamberi Muhammet Mustafa \u00fcmmeti, \u2026 (annesinin ismi) olma \u2026 (\u00f6l\u00fcn\u00fcn ismi) can\u0131m\u0131zdan raz\u0131 m\u0131s\u0131n\u0131z?\u201d diye sorar. Her defas\u0131nda toplulukta bulunanlar\u0131n \u201craz\u0131y\u0131z\u201d demesi gerekmektedir. E\u011fer orada haz\u0131r bulunanlardan raz\u0131 olmayanlar olursa, o ki\u015filerin r\u0131zal\u0131klar\u0131 al\u0131n\u0131ncaya kadar cenaze kald\u0131r\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>R\u0131zal\u0131k al\u0131nd\u0131ktan sonra t\u0131pk\u0131 cenaze tabuta konulduktan sonra yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi tabut salavatlar e\u015fli\u011finde \u00fc\u00e7 defa kald\u0131r\u0131l\u0131p indirilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc salavat\u0131n ard\u0131ndan tabut omuzlanarak cenaze namaz\u0131 k\u0131l\u0131nmak \u00fczere mezarl\u0131kta bulunan musalla ta\u015f\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. E\u011fer k\u00f6y i\u00e7inde cemevi ve musalla ta\u015f\u0131 varsa cenaze namaz\u0131 orada k\u0131l\u0131nmaktad\u0131r. Ancak musalla ta\u015flar\u0131 genellikle k\u00f6y mezarl\u0131klar\u0131ndad\u0131r. Cenaze omuzlarda kabristandaki musalla ta\u015f\u0131na do\u011fru ta\u015f\u0131n\u0131rken, hoca (ba\u015fka hocalar da varsa hep birlikte) sela veya salavatlarla cemaate e\u015flik etmektedir. (KK-3; KK-4; KK-5)<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Cenaze Namaz\u0131 ve \u00d6l\u00fcn\u00fcn Defnedilmesi<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Kabristandaki musalla ta\u015f\u0131na getirilen tabut daha \u00f6nce izah etti\u011fimiz \u015fekilde salavatlar e\u015fli\u011finde \u00fc\u00e7 defa kald\u0131r\u0131l\u0131p indirildikten sonra y\u00f6n\u00fc k\u0131bleye gelecek \u015fekilde musallaya yerle\u015ftirilir. Hoca tabut kendi \u00f6n\u00fcne gelecek \u015fekilde cemaatin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erek herkesin duyaca\u011f\u0131 y\u00fcksek bir sesle cenaze namaz\u0131 i\u00e7in niyet eder. Hoca niyeti; \u201cD\u00fcnd\u00fck k\u0131bleye, k\u0131blemiz K\u00e2be-i s\u0131rr\u0131 \u015ferife, durduk didara, uyduk Kur\u2019an-\u0131 azim\u00fc \u015fan ve 12 \u0130mama, Allah i\u00e7in namaza, Resulullah i\u00e7in salavata, meyyit i\u00e7in duaya, er ki\u015fi niyetiyle 4 tekbir cenaze namaz\u0131na\u201d \u015feklinde yaparak, tekbir getirip Cenaze namaz\u0131na ba\u015flamaktad\u0131r. Ellerin g\u00f6bek izas\u0131nda sa\u011f el \u00fcstte olacak \u015fekilde birbirine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 ilk tekbirden sonra S\u00fcbhaneke duas\u0131, ikinci tekbirden sonra Salli ve Barik dualar\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tekbirden sonra cenaze duas\u0131 okunmaktad\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc tekbirden sonra \u00f6nce sa\u011fa selam verilerek sa\u011f el, sonra sola selam verilerek sol el yanlara b\u0131rak\u0131larak cenaze namaz\u0131 tamamlanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Cenaze namaz\u0131n\u0131n ard\u0131ndan tabut tekrar salavat e\u015fli\u011finde \u00fc\u00e7 defa kald\u0131r\u0131l\u0131p indirilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kald\u0131r\u0131l\u0131\u015ftan sonra \u00f6l\u00fc i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan mezara g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u0130ki ki\u015fi kaz\u0131lm\u0131\u015f olan mezar\u0131n i\u00e7erisine girer ve d\u0131\u015far\u0131da kalanlar\u0131n da yard\u0131mlar\u0131yla \u00f6l\u00fcy\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcrmemeye azami gayret g\u00f6stererek kabre yerle\u015ftirir. \u00d6l\u00fcn\u00fcn y\u00f6n\u00fc k\u0131bleye \u00e7evrilerek ba\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131na toprak konulur. \u00d6l\u00fcn\u00fcn kendi vasiyeti veya cenaze yak\u0131nlar\u0131n\u0131n istemesi durumunda yast\u0131k konuldu\u011fu da g\u00f6r\u00fclmektedir. Daha sonra kefenin kafa taraf\u0131 a\u00e7\u0131larak \u00f6l\u00fcn\u00fcn y\u00fcz\u00fcne biraz toprak serpilir ve kefen tekrar kapat\u0131l\u0131r. Ard\u0131ndan mezar i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f tahtalar \u00f6l\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcn\u00fc kapatacak \u015fekilde yan olarak dizilir ve \u00fczerine toprak at\u0131lmaya ba\u015flan\u0131r. Mezara toprak at\u0131lmaya ba\u015flan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hoca Yasin Suresini okumaya ba\u015flar. Yasin Suresi bitti\u011finde mezar\u0131n kapama i\u015flemi de tamamlanm\u0131\u015f olur. Hoca meyyit i\u00e7in dua eder ve kalabal\u0131k mezarl\u0131ktan ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Herkes ayr\u0131ld\u0131ktan sonra mezarl\u0131kta hoca ve \u00f6l\u00fcn\u00fcn yak\u0131nlar\u0131ndan bir ki\u015fi kal\u0131r. Hoca mezara telkin verirken, \u00f6l\u00fc yak\u0131n\u0131n\u0131n da mezarda beklemesi gerekmektedir. Telkin verildikten sonra e\u011fer o g\u00fcn yemek verilecekse, yemek i\u00e7in \u00f6l\u00fc evine veyahut da cemevine gidilir. Ancak son zamanlarda cenazenin defninin hemen ard\u0131ndan verilen ve \u201ccan a\u015f\u0131\u201d olarak bilinen uygulamaya nadiren rastlan\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlukla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn ve k\u0131rk\u0131nc\u0131 g\u00fcn\u00fcnde yemek verilmektedir.<\/p>\n<p><strong>Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n<p>Zara il\u00e7e merkezinde oldu\u011fu gibi Habe\u015f b\u00f6lgesindeki k\u00f6ylerde de ilk \u00e7a\u011flardan beri insan yerle\u015fiminin oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Elimizdeki bilgiler, inceledi\u011fimiz Habe\u015f b\u00f6lgesine y\u00f6nelik Alevi g\u00f6\u00e7lerinin 1700\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6lgedeki ilk Alevi yerle\u015fim yerinin \u00c7evirmehan k\u00f6y\u00fc oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bir d\u00f6nem 3000 civar\u0131nda olan yerle\u015fik Alevi n\u00fcfusu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde 800-900\u2019e kadar d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda \u00f6zellikle ekonomik nedenlerle yurti\u00e7i ve yurtd\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelik ger\u00e7ekle\u015fen g\u00f6\u00e7ler etkin olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Ba\u015fta cemler olmak \u00fczere ibadetlerini kapal\u0131 grup i\u00e7erisinde prati\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren Alevilerin, dini g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fcklerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda cenaze rit\u00fcelleri \u00f6nemli rol oynamaktad\u0131r. Zira cemiyet ve toplum hayat\u0131n\u0131n do\u011fal bir sonucu olarak di\u011fer gruplarla sosyal ili\u015fkiye giren Aleviler, farkl\u0131 etnik ve dini yap\u0131daki isimlerle arkada\u015fl\u0131k, dostluk ve hatta akrabal\u0131klar geli\u015ftirmektedirler. Yeni dostluk ve akrabal\u0131klar \u201cson g\u00f6rev\u201d olarak g\u00f6r\u00fclen cenaze rit\u00fceline kat\u0131l\u0131m\u0131 \u00e7e\u015fitlendirerek art\u0131rmaktad\u0131r. Ku\u015fkusuz bu yeni durum birtak\u0131m etkile\u015fim ve de\u011fi\u015fimleri de beraberinde getirmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin; bir d\u00f6nem imk\u00e2ns\u0131z gibi g\u00f6z\u00fcken S\u00fcnni imamlar\u0131n Alevi k\u00f6ylerindeki cenaze hizmetlerinde g\u00f6rev almas\u0131 ya da Alevi cenazelerinin camilerden kald\u0131r\u0131lmas\u0131, nadir de olsa kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir durum haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Kendi i\u00e7erisinde ocak ve s\u00fcrek farkl\u0131l\u0131klar\u0131 bulunan Habe\u015f b\u00f6lgesi Alevilerinin, cenaze hizmetinin icras\u0131nda ortak hareket etti\u011fi g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Cenaze hizmetini icra eden Hoca\/Dede \u00f6zelinde birtak\u0131m farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zlemlense de y\u00f6rede yer etmi\u015f temel rit\u00fcellerde icrac\u0131 S\u00fcnni imam dahi olsa, geleneksel kabul devam ettirilmi\u015ftir. Usta-\u00c7\u0131rak ili\u015fkisi i\u00e7erisinde kendi hocalar\u0131n\u0131 yeti\u015ftiren Alevi toplumu, 1980\u2019li y\u0131llarla birlikte y\u00f6redeki n\u00fcfusun azalmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra cenaze hizmetinde g\u00f6rev alacak hoca sorunu da ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sorunu a\u015fmak i\u00e7in az say\u0131da da olsa \u0130mam Hatip Lisesine g\u00f6nderilen Alevi \u00e7ocuklar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ancak y\u00f6re Alevileri, zorunlu olmad\u0131k\u00e7a cenaze hizmeti i\u00e7in bu isimlere m\u00fcracaat etmemektedir. Genel tercih Aleviler i\u00e7erisinde, Aleviler taraf\u0131ndan yeti\u015ftirilmi\u015f ya da kendi kendini yeti\u015ftirmi\u015f olan hocalardan yanad\u0131r.<\/p>\n<p>Cenaze rit\u00fcelinin icras\u0131nda R\u0131zal\u0131k al\u0131nmas\u0131, Ku\u2019ran okutulmas\u0131 ve Cenaze Namaz\u0131\u2019n\u0131n k\u0131ld\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi konularda y\u00f6rede ya\u015fayan Alevilerce gelene\u011fe s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya bir ba\u011fl\u0131l\u0131k bulunmaktad\u0131r. Aleviler aras\u0131ndaki yenilik\u00e7i giri\u015fimler (T\u00fcrk\u00e7e Kur\u2019an okuma, ba\u011flamayla cenaze kald\u0131rma vb.) giri\u015fimler yad\u0131rganmaktad\u0131r. R\u0131zal\u0131k al\u0131nmas\u0131, Kur\u2019an okunmas\u0131 gibi hususlarda, icrac\u0131 hocan\u0131n yetene\u011fine g\u00f6re k\u00fc\u00e7\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zlemlense de cenaze y\u0131kama ve kefenleme gibi uygulamalar y\u00f6re insan\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131m sa\u011flamas\u0131ndan dolay\u0131 biri di\u011ferinin ayn\u0131 gibidir. Konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilgin\u00e7 olansa, sadece Aleviler aras\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00f6l\u00fcye \u201cHelallik suyu\u201d d\u00f6kme gelene\u011fine y\u00f6rede bulunan \u201c\u00dct\u00fckyurdu\u201d ve \u201cAv\u015far\u201d gibi S\u00fcnni k\u00f6ylerinde de rastlan\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> As\u0131l ad\u0131 \u015eeyh Mahmud b. Ali El-H\u00fcseyni El-Ba\u011fdadi El Vefai El Hanefi olan \u015eeyh Merzub\u00e2\u2019n\u0131n Ebul Vefa\u2019n\u0131n halifelerinden oldu\u011fu ve Anadolu\u2019yu \u0130slamla\u015ft\u0131rmak \u00fczere g\u00f6revlendirildi\u011fi s\u00f6ylenmektedir. \u00d6l\u00fcm tarihi tam olarak bilinmese de \u015eeyhmerzuban Mahallesinde bulunan t\u00fcrbesinin 1237 ile 1274 aras\u0131nda tarihlendirilmesinden hareketle 1237 y\u0131l\u0131 veya \u00f6ncesinde vefat etti\u011fi s\u00f6ylenebilir. \u015eeyh Merzub\u00e2n Veli hakk\u0131nda daha detayl\u0131 bilgi i\u00e7in bkz.: (Acar 2021, 187-90; Mahiro\u011fullar\u0131 1999, 177,178)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> B\u00f6lgede ya\u015fayan Aleviler aras\u0131nda \u201cHorasan k\u00f6kenli olu\u015f\u201d d\u00fczenli olarak tekrarlanan bir durumdur. Hatta Erzurum\u2019un il\u00e7esi Horasan ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in \u201c\u0130ran-Horasan\u2019\u0131\u201d \u00f6zellikle vurgulanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> M. \u015eerif F\u0131rat, Ko\u00e7g\u00eer\u00ee a\u015firetinin k\u00f6keninin 1232 y\u0131l\u0131nda Al\u00e2addin Keykubat\u2019\u0131n 12 T\u00fcrkmen kabilesine verdi\u011fi \u015fecerede ad\u0131 ge\u00e7en Hormek (\u015eecerede Hurem Began \u015feklinde an\u0131lan a\u015firetin reisi olarak Cafer ismi zikredilmektedir) kabilesinin bir kolu oldu\u011funu kabul etmektedir. Bkz.: (F\u0131rat 1961, 61-63) Biz Ko\u00e7g\u00eer\u00ee kelimesinin 1980\u2019li y\u0131llara kadar \u00e7o\u011funlukla k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanc\u0131l\u0131k (her hanede k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan olarak mutlaka koyun bulunmaktayd\u0131) yapan b\u00f6lge halk\u0131na, bu u\u011fra\u015f\u0131ndan dolay\u0131 Ko\u00e7g\u00eer\u00ee isminin verildi\u011fi kanaatindeyiz. Nitekim Ko\u00e7g\u00eer\u00ee isminin ilk kullan\u0131m\u0131na dair anlat\u0131lan bir efsane bizim bu d\u00fc\u015f\u00fcncemizi destekler niteliktedir. Anlat\u0131ya g\u00f6re K\u0131z\u0131lda\u011f eteklerindeki bir Alevi k\u00f6y\u00fcne gelen Alevi dedesi, k\u00f6yl\u00fclerin susuzluktan yak\u0131nmalar\u0131 \u00fczerine k\u00f6yl\u00fcleri de yan\u0131na alarak k\u00f6y yak\u0131nlar\u0131ndaki d\u00fcz bir alana giderek elindeki asas\u0131yla yere vurmu\u015f ve asas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu yerden su f\u0131\u015fk\u0131rarak g\u00f6let olu\u015fmu\u015ftur. Olu\u015fan g\u00f6letin i\u00e7inden kendilerine do\u011fru y\u00fczerek gelen ko\u00e7u g\u00f6ren dede, \u201cbundan sonra buran\u0131n ad\u0131 Ko\u00e7g\u00eer\u00ee olsun\u201d demi\u015f ve b\u00f6lge bu isimle an\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Mamo Baran, Ko\u00e7g\u00eer\u00ee kelimesinin K\u00fcrt\u00e7e k\u00f6kenli oldu\u011funu, T\u00fcrk\u00e7e \u201cG\u00f6\u00e7\u201d kelimesiyle K\u00fcrt\u00e7e \u201cG\u0131r\u201d kelimesinin bir araya gelmesi sonucu \u201cB\u00fcy\u00fck G\u00f6\u00e7\u201d anlam\u0131na gelen \u201cGo\u00e7a g\u0131r\u201ddan t\u00fcretildi\u011fini ileri s\u00fcrmektedir. Bkz: (Baran 2002, 28) Ayr\u0131ca bkz.: (Beler 2018, 10,11)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz.; ZARA N\u00dcFUSU, S\u0130VAS (nufusune.com).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Bu k\u00f6yler; Ali\u015fir, Becekli, B\u00fcy\u00fckg\u00fcney, \u00c7evirmehan, \u00c7orak, G\u00f6ktepe, G\u00fcll\u00fcali, Kovac\u0131k (A\u015fa\u011f\u0131 Kovac\u0131k), Pazarbelen, S\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc ve \u015eenyayla\u2019d\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Alevi ve S\u00fcnni n\u00fcfusun birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6yler: Armut\u00e7ay\u0131r\u0131, Ke\u00e7eyurdu, \u015eerefiye ve Ye\u015filk\u00f6y<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> \u00c7elik ve Duran, bir Alevi k\u00f6y\u00fc olan Becekli\u2019nin 1950 y\u0131l\u0131ndaki n\u00fcfusunu 628 olarak vermektedir. Bkz.: (\u00c7elik ve Duran 2019, 144) Neredeyse g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki t\u00fcm Alevi k\u00f6ylerinin toplam n\u00fcfusuna denk gelen bu rakam, 1960\u2019tan sonra k\u00f6yden kente ger\u00e7ekle\u015fen g\u00f6\u00e7\u00fc yans\u0131tmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> https:\/\/biruni.tuik.gov.tr\/medas\/?kn=95&amp;locale=tr<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> 2021 y\u0131l\u0131 itibariyle b\u00f6lge genelinde 2.649 ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, ya\u015fan\u0131lan n\u00fcfus kayb\u0131 olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekici boyutlara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> Tablo ZARA N\u00dcFUSU, S\u0130VAS (nufusune.com) internet sayfas\u0131 \u00fczerinden al\u0131nan veriler esas al\u0131narak taraf\u0131m\u0131zca olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> \u00d6rne\u011fin Almanya\/K\u00f6ln \u015fehrinde ya\u015fayan Pir Sultan Oca\u011f\u0131 mensubu Cafer \u00d6zata ve Avusturya Viyana\u2019da ya\u015fayan \u015e\u0131h \u00c7oban Oca\u011f\u0131 mensubu Celal Bekta\u015f faal olarak dedelik hizmetini y\u00fcr\u00fctmektedirler.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Becekli 1, B\u00fcy\u00fckg\u00fcney 1, \u00c7evirmehan 1, \u00c7orak 1, G\u00fcll\u00fcali 1.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> Kaynak ki\u015fi isimleri, makalemizin sonundaki \u201cS\u00f6zl\u00fc Kaynaklar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir. Cenaze hizmetinin icras\u0131nda hocalar aras\u0131nda kayda de\u011fer herhangi bir farkl\u0131l\u0131k tespit edilmemi\u015ftir.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> M. Fuad K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, ellerinde kopuz bulunan \u015fairlerin \u201cyu\u011f\u201d yani matem t\u00f6renlerinde mutlaka haz\u0131r bulunduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bkz.; (K\u00f6pr\u00fcl\u00fc 2009, 43) Ayr\u0131ca bkz.; (Y\u00f6r\u00fck\u00e2n 2013, 62,73)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> Mehmet Yaman, \u00f6l\u00fc y\u0131kan\u0131ncaya kadar yan\u0131nda dua okunmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bkz.; (Yaman 2012, 16) Ancak b\u00f6lgedeki uygulamada farkl\u0131 bir durum s\u00f6z konusudur.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> B\u00f6lgedeki k\u00f6ylerde \u201cK\u00f6y Kona\u011f\u0131\u201d ad\u0131yla in\u015fa edilen binalar, son y\u0131llarda cemevi olarak isimlendirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Habe\u015f K\u00f6ylerinde \u0130cra Edilen Cenaze Hizmeti Giri\u015f Cenaze hizmeti ya da yayg\u0131n s\u00f6yleni\u015f \u015fekliyle \u201cHakka Y\u00fcr\u00fcme Erkan\u0131\u201d son y\u0131llarda Aleviler aras\u0131nda en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konular\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Tart\u0131\u015f\u0131lan mevzular aras\u0131nda vefat eden cana y\u00f6nelik yap\u0131lacak rit\u00fcellerin erkan m\u0131 yoksa hizmet mi olarak isimlendirilece\u011finden, defin s\u0131ras\u0131nda ba\u011flama e\u015fli\u011finde deyi\u015f mi yoksa Kur\u2019an m\u0131 okumak gerekti\u011fine kadar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"doc_category":[41],"doc_tag":[],"class_list":["post-2678","docs","type-docs","status-publish","hentry","doc_category-bilimsel-makaleler"],"acf":[],"year_month":"2026-10","word_count":8172,"total_views":"2855","reactions":{"happy":"0","normal":"0","sad":"0"},"author_info":{"name":"redaktion","author_nicename":"redaktion","author_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/author\/redaktion\/"},"doc_category_info":[{"term_name":"Bilimsel Makaleler","term_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/themen-kategorie\/bilimsel-makaleler\/"}],"doc_tag_info":[],"knowledge_base_info":[],"knowledge_base_slug":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs"}],"about":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/docs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2678"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2678\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2680,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2678\/revisions\/2680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"doc_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_category?post=2678"},{"taxonomy":"doc_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_tag?post=2678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}