{"id":2711,"date":"2024-12-06T11:19:12","date_gmt":"2024-12-06T10:19:12","guid":{"rendered":"https:\/\/alevipedia.org\/thema\/baba-ilyas-baba-ilyas-i-horasani\/"},"modified":"2024-12-06T11:19:12","modified_gmt":"2024-12-06T10:19:12","password":"","slug":"baba-ilyas-baba-ilyas-i-horasani","status":"publish","type":"docs","link":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/thema\/baba-ilyas-baba-ilyas-i-horasani\/","title":{"rendered":"Baba \u0130lyas\/Baba \u0130ly\u00e2s-\u0131 Horas\u00e2n\u00ee"},"content":{"rendered":"<p>Ger\u00e7ek ismi \u015eeyh Etau\u2019l-Bek\u00e2 Baba \u0130ly\u00e2s-i Hor\u00e2s\u00e2n\u00ee olan Baba \u0130lyas\u2019\u0131n k\u00fcnyesi Ebu\u2019l-Bek\u00e2, nisbesi Hor\u00e2s\u00e2n\u00ee\u2019dir. Mo\u011fol istil\u00e2s\u0131 neticesi y\u0131k\u0131lan H\u00e2rizm\u015f\u00e2hlar devleti sahas\u0131ndan Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7 eden bir T\u00fcrkmen \u015feyhidir. Do\u011fum yeri ve y\u0131l\u0131 hakk\u0131nda kesin bir bilgimiz olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmeden \u00f6nceki hayat\u0131 hakk\u0131nda da kesin bir bilgimiz bulunmamaktad\u0131r. Torunu Elvan \u00c7elebi\u2019nin hicr\u00ee 733 \/ mil\u00e2d\u00ee 1332-3 y\u0131l\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 Men\u00e2kib\u00fc\u2019l-Kudsiyye adl\u0131 men\u00e2k\u0131b-n\u00e2mede verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re, Baba \u0130ly\u00e2s, kendisine ba\u011fl\u0131 T\u00fcrkmenlerle Hor\u00e2s\u00e2n\u2019dan Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7 edip Amasya yak\u0131n\u0131ndaki \u00c7at (bug\u00fcnk\u00fc ad\u0131 ile \u0130ly\u00e2s) k\u00f6y\u00fcne yerle\u015fip bir z\u00e2viye kurmu\u015f ve ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu Vef\u00e2iyye tarikatini yaymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Baba \u0130ly\u00e2s-\u0131 Horas\u00e2n\u00ee, \u00c2\u015f\u0131kpa\u015faz\u00e2de\u2019nin belirtti\u011fine g\u00f6re Vef\u00e2iyye tarikat\u0131na mensubudur. Bu sebeple Baba \u0130lyas\u2019\u0131n \u015feyhi olarak g\u00f6sterilen Dede Gark\u0131n\u2019\u0131n da ayn\u0131 tarikata ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Vef\u00e2iyye tarikat\u0131n\u0131n XIII. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Anadolu\u2019da \u00f6zellikle T\u00fcrkmen z\u00fcmreleri aras\u0131nda yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Yesev\u00eeyye, Kalenderiyye, Haydariyye gibi gayri S\u00fcnn\u00ee mahiyetteki \u00f6teki tarikatlarla birlikte XIV. y\u00fczy\u0131lda dahi mevcudiyetini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. (Eraslan, 1997, 132)<\/p>\n<p>Baba \u0130ly\u00e2s etraf\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok say\u0131daki T\u00fcrkmen m\u00fcritleriyle, bir g\u00fc\u00e7 haline gelip o devir Anadolu\u2019sunun sosyal ve siyas\u00ee hayat\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Sel\u00e7uklu idaresinin T\u00fcrkmenler \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131n artmas\u0131, T\u00fcrkmenlerin k\u00f6t\u00fc hayat \u015fartlar\u0131, Baba \u0130ly\u00e2s\u2019a pek \u00e7ok m\u00fcrid kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi, Vef\u00e2iyye tarikat\u0131n\u0131n h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131na da sebep olmu\u015ftur. T\u00fcrkmenleri bu bask\u0131lardan kurtarma \u00e7abalar\u0131 ve tarikat propagandalar\u0131, onu bir \u00abmehd\u00ee\u00bb h\u00fcviyetine sokmu\u015f ve m\u00fcritleri aras\u0131nda Baba Res\u00fblu\u2019ll\u00e2h olarak an\u0131lmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Hicr\u00ee 637 \/ mil\u00e2d\u00ee 1240 y\u0131l\u0131nda Sel\u00e7uklu sultan\u0131 II. G\u0131y\u00e2s\u00fc\u2019dd\u00een Keyhusrev\u2019e kar\u015f\u0131 n\u00fcfuzu alt\u0131ndaki T\u00fcrkmenleri ayakland\u0131rm\u0131\u015f, ayaklanman\u0131n fiil\u00ee idaresini halifesi Baba \u0130sh\u00e2k\u2019a b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Kendilerine \u00abBaba\u00eeler\u00bb denilen ve Sel\u00e7uklu idaresine isyan eden bu T\u00fcrkmen z\u00fcmresi, ba\u015flang\u0131\u00e7ta baz\u0131 zaferler kazanarak G\u00fcneydo\u011fu ve Ortaanadolu\u2019nun bir\u00e7ok b\u00f6lgelerini ele ge\u00e7irmi\u015flerse de Amasya yak\u0131nlar\u0131nda M\u00fcb\u00e2riz\u00fc\u2019d-D\u00een Arma\u011f\u00e2n \u015e\u00e2h kuvvetleri kar\u015f\u0131s\u0131nda yenilgiye u\u011fram\u0131\u015flard\u0131r. Bunun \u00fczerine Amasya kalesine s\u0131\u011f\u0131nan Baba \u0130ly\u00e2s ve etraf\u0131ndakiler yakalanarak idam edilmi\u015flerdir. Baba \u0130sh\u00e2k idaresindeki di\u011fer bir T\u00fcrkmen grubu ise Konya \u00fczerine y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, ancak bunlar da K\u0131r\u015fehir yak\u0131nlar\u0131nda Sel\u00e7uklu kuvvetleri taraf\u0131ndan yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f, Baba \u0130sh\u00e2k\u2019\u0131n yakalanarak idam edilmesi ile isyan bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Baba \u0130lyas\u2019\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 din\u00ee-tasavvuf\u00ee hareket, o\u011flu Muhlis Pa\u015fa ve di\u011fer halifeleri vas\u0131tas\u0131yla Orta ve Bat\u0131 Anadolu\u2019da yay\u0131lm\u0131\u015f, Abdal\u00e2n-\u0131 R\u00fbm hareketini ve nihayet Bekta\u015f\u00eeli\u011fi do\u011furmu\u015f ve as\u0131l \u00f6nemlisi, XVI. y\u00fczy\u0131lda Osmanl\u0131 belge ve vekayi\u2019n\u00e2melerinde K\u0131z\u0131lba\u015f veya R\u00e2fiz\u00ee ad\u0131 verilen z\u00fcmrelerin te\u015fekk\u00fcl\u00fcne zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ger\u00e7ek ismi \u015eeyh Etau\u2019l-Bek\u00e2 Baba \u0130ly\u00e2s-i Hor\u00e2s\u00e2n\u00ee olan Baba \u0130lyas\u2019\u0131n k\u00fcnyesi Ebu\u2019l-Bek\u00e2, nisbesi Hor\u00e2s\u00e2n\u00ee\u2019dir. Mo\u011fol istil\u00e2s\u0131 neticesi y\u0131k\u0131lan H\u00e2rizm\u015f\u00e2hlar devleti sahas\u0131ndan Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7 eden bir T\u00fcrkmen \u015feyhidir. Do\u011fum yeri ve y\u0131l\u0131 hakk\u0131nda kesin bir bilgimiz olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmeden \u00f6nceki hayat\u0131 hakk\u0131nda da kesin bir bilgimiz bulunmamaktad\u0131r. Torunu Elvan \u00c7elebi\u2019nin hicr\u00ee 733 \/ mil\u00e2d\u00ee [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2703,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"doc_category":[34],"doc_tag":[],"class_list":["post-2711","docs","type-docs","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","doc_category-alevilikte-oenemli-sahsiyetler"],"acf":[],"year_month":"2026-10","word_count":573,"total_views":"2294","reactions":{"happy":"1","normal":"0","sad":"0"},"author_info":{"name":"redaktion","author_nicename":"redaktion","author_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/author\/redaktion\/"},"doc_category_info":[{"term_name":"Alevilikte \u00d6nemli \u015eahsiyetler","term_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/themen-kategorie\/alevilikte-oenemli-sahsiyetler\/"}],"doc_tag_info":[],"knowledge_base_info":[],"knowledge_base_slug":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2711","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs"}],"about":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/docs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2711"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2711\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2703"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"doc_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_category?post=2711"},{"taxonomy":"doc_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_tag?post=2711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}