{"id":2739,"date":"2024-12-13T21:11:20","date_gmt":"2024-12-13T20:11:20","guid":{"rendered":"https:\/\/alevipedia.org\/?post_type=docs&#038;p=2739"},"modified":"2025-02-19T20:27:31","modified_gmt":"2025-02-19T19:27:31","password":"","slug":"haydarilik-haydariyye","status":"publish","type":"docs","link":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/thema\/haydarilik-haydariyye\/","title":{"rendered":"Hayd\u00e2r\u00eelik\/Haydariyye"},"content":{"rendered":"<p>Haydar\u00eelik Kutbeddin Haydar\u2019\u0131n p\u00eeri oldu\u011fu tarikata verilen isimdir. Kutbeddin Haydar, Horasan\u2019da Z\u00e2ve \u015fehri \u00e7evresinde ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. XIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda vefat edinceye kadar orada kalm\u0131\u015f ve Z\u00e2ve \u015fehrinde defnedilmi\u015ftir. Haydar\u00eeler, \u00e7ehar darb\u0131n (sa\u00e7, sakal, b\u0131y\u0131k ve ka\u015flar\u0131 tamamen kesme gelene\u011fi) di\u011fer gereklerini yapmakla birlikte, b\u0131y\u0131klar\u0131n\u0131 t\u0131ra\u015f etmezlerdi. \u015eeyh Kutbeddin elbise olarak ke\u00e7e giyer ve yal\u0131n ayak dola\u015f\u0131rd\u0131. \u00dcnl\u00fc co\u011frafyac\u0131 Kazvin\u00ee (682 \/ 1283) kendisinin ke\u00e7e giyen ve yal\u0131n ayak dola\u015fan \u00e7ok g\u00fczel T\u00fcrk k\u00f6leleri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve onlara Haydar\u2019\u0131n ashab\u0131 dendi\u011fini kaydetmektedir. Haydar\u00ee dervi\u015flerinin b\u0131y\u0131klar\u0131 dudaklar\u0131n\u0131 \u00f6rtmekte, at sine\u011fine benzeyen y\u00fczlerinde s\u00fcl\u00fck gibi uzanan b\u0131y\u0131k u\u00e7lar\u0131 \u00e7enelerine indikten sonra k\u0131vr\u0131larak kulak dibine kadar uzanmaktad\u0131r. Ba\u015flar\u0131nda bir tutam sa\u00e7, kulaklar\u0131nda kalaydan bir k\u00fcpe, boyunlar\u0131nda tavk-\u0131 Haydar\u00ee denilen demir halka, ayaklar\u0131nda zincir vard\u0131r. Yanlar\u0131nda bir \u00e7an as\u0131l\u0131 olup raksettikleri zaman acayip sesler \u00e7\u0131kar\u0131r, yar\u0131 \u00e7\u0131plak dola\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tecerr\u00fcd ehli olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Haydar\u00eeler\u2019in boyunlar\u0131ndaki halka Haydar\u2019\u0131n (Hz. Ali veya Kutb\u00fcddin Haydar) kulu olduklar\u0131na, ba\u015flar\u0131ndaki bir tutam sa\u00e7, rakibini ma\u011fl\u00fbp eden bir pehlivan gibi nefislerini yenmi\u015f olduklar\u0131na, kulaklar\u0131ndaki halka (k\u00fcpe) her s\u00f6ze kulak vermediklerine, ayaklar\u0131ndaki zincir b\u00e2t\u0131l yolda y\u00fcr\u00fcmediklerine, cinsiyet organlar\u0131na takt\u0131klar\u0131 halka iffetli olduklar\u0131na i\u015farettir. A\u00e7l\u0131kla nefislerini kar\u0131nca haline getirdiklerini s\u00f6yleyen Haydar\u00eeler y\u00fcz\u00fc ayna gibi kabul ettikleri i\u00e7in sakallar\u0131n\u0131 t\u0131ra\u015f eder, fakat Haydar b\u0131y\u0131kl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in b\u0131y\u0131klar\u0131n\u0131 kesmezler. Yanlar\u0131na ast\u0131klar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7anlar dervi\u015flerin birbirinden uzak d\u00fc\u015fmemeleri ve aralar\u0131ndaki irtibat\u0131 korumalar\u0131 i\u00e7indir. Di\u011fer tarikat mensuplar\u0131n\u0131n namaz k\u0131lmalar\u0131na, oru\u00e7 tutmalar\u0131na ve evr\u00e2d okumalar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k Haydar\u00eeler niyazla me\u015fgul olduklar\u0131n\u0131, cehennem azab\u0131 akla gelince de Allah\u2019\u0131n aff\u0131na ve lutfuna g\u00fcvendiklerini s\u00f6ylerler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Kutbeddin Haydar\u2019\u0131n kenevir yapraklar\u0131n\u0131 vecde ula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir ara\u00e7 olarak kulland\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir. Hatta esrar\u0131n vecde getirici bir ara\u00e7 olarak ilk defa onun taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. (G\u00fclten,2012) Konya\u2019da tespit edilen Haydar\u00eeh\u00e2ne, Kudbeddin Haydar\u2019\u0131n ikinci nesil halifelerinden Hac\u0131 M\u00fcbarek-i Haydar\u00ee taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur. Mevl\u00e2n\u00e2 ile iyi ili\u015fkileri olan Hac\u0131 M\u00fcbarek-i Haydar\u00ee, Sel\u00e7uklu veziri Taceddin taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lan dar\u00fc\u2019z-z\u00e2kir ad\u0131ndaki z\u00e2viyenin \u015feyhli\u011fine getirilmi\u015ftir. Onun, \u015eeyh Muhammed Haydar\u00ee ad\u0131nda bir de halifesi vard\u0131r. Sel\u00e7uklu veziri Taceddin taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lan ve Hac\u0131 M\u00fcbarek-i Haydar\u00ee\u2019nin \u015feyhli\u011fini y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc dar\u00fc\u2019z-zakir 1476 tarihinden \u00e7ok \u00f6nce Haydar\u00ee derv\u00ee\u015flerin kalabilmesi i\u00e7in haydar\u00eeh\u00e2neye \u00e7evrilmi\u015ftir (G\u00fclten, 2012, 40)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Haydar\u00eeler ilk olarak \u00f6zellikle Arap Orta Do\u011fusu\u2019nda ve \u0130ran\u2019da Miladi on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve on d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131llarda ayn\u0131 anda geli\u015fmi\u015f ve kendili\u011finden Do\u011fu\u2019da M\u00fcsl\u00fcman Kuzey Hindistan\u2019a, Bat\u0131\u2019da da Anadolu\u2019ya yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Geni\u015fleme e\u011filimi olan bu gruplar\u0131n Miladi on ikinci y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131 ve on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda ola\u011fan\u00fcst\u00fc faaliyetleri vard\u0131r. Haydar\u00eeler\u2019in \u00f6zel olarak Osmanl\u0131\u2019daki durumlar\u0131n\u0131 anlatmak ve \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez bi\u00e7imde varl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in yaln\u0131zca pek \u00e7ok Osmanl\u0131 kayna\u011f\u0131 de\u011fil; Spandogino ve Menavino gibi Avrupal\u0131 gezginlerin seyahatnamelerinde bahsedilen Miladi on be\u015finci ve on alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131llarda \u0130mparatorluk s\u0131n\u0131rlar\u0131nda bulunan Kalender\u00ee ve Haydar\u00ee kervansaraylar\u0131 da g\u00f6sterilebilir. (Karamustafa, 1999)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Haydariyye, Anadolu\u2019da XV. y\u00fczy\u0131ldan sonra \u015eems\u00eeler, C\u00e2m\u00eeler, Edhem\u00eeler ve Rum abdallar\u0131 gibi kendilerine benzeyen di\u011fer tasavvuf\u00ee z\u00fcmrelerle birlikte sosyal hayattan silinmi\u015f, baz\u0131 gelenekleri Bekta\u015f\u00eeli\u011fin i\u00e7inde devam etmi\u015ftir. Kutb\u00fcddin Haydar, sonradan T\u00fcrbet-i Haydariyye (T\u00fcrbet-i Haydar\u00ee) ad\u0131n\u0131 alan Z\u00e2ve\u2019deki z\u00e2viyesinde uzun s\u00fcre faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi halde genellikle vakitlerini seyahatle ge\u00e7iren Haydar\u00ee dervi\u015flerinin z\u00e2viye ve hankahlar\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haydar\u00eelik Kutbeddin Haydar\u2019\u0131n p\u00eeri oldu\u011fu tarikata verilen isimdir. Kutbeddin Haydar, Horasan\u2019da Z\u00e2ve \u015fehri \u00e7evresinde ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. XIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda vefat edinceye kadar orada kalm\u0131\u015f ve Z\u00e2ve \u015fehrinde defnedilmi\u015ftir. Haydar\u00eeler, \u00e7ehar darb\u0131n (sa\u00e7, sakal, b\u0131y\u0131k ve ka\u015flar\u0131 tamamen kesme gelene\u011fi) di\u011fer gereklerini yapmakla birlikte, b\u0131y\u0131klar\u0131n\u0131 t\u0131ra\u015f etmezlerdi. \u015eeyh Kutbeddin elbise olarak ke\u00e7e giyer ve yal\u0131n ayak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2736,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"doc_category":[52,39],"doc_tag":[],"class_list":["post-2739","docs","type-docs","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","doc_category-alevi-topluluklar","doc_category-kronolojik-alevi-tarihi"],"acf":[],"year_month":"2026-10","word_count":740,"total_views":"2287","reactions":{"happy":"0","normal":"0","sad":"0"},"author_info":{"name":"redaktion","author_nicename":"redaktion","author_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/author\/redaktion\/"},"doc_category_info":[{"term_name":"Alevi Topluluklar","term_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/themen-kategorie\/alevi-topluluklar\/"},{"term_name":"Kronolojik Alevi Tarihi","term_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/themen-kategorie\/kronolojik-alevi-tarihi\/"}],"doc_tag_info":[],"knowledge_base_info":[],"knowledge_base_slug":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2739","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs"}],"about":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/docs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2739"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2739\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2740,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/2739\/revisions\/2740"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2736"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2739"}],"wp:term":[{"taxonomy":"doc_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_category?post=2739"},{"taxonomy":"doc_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_tag?post=2739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}