{"id":3120,"date":"2025-04-30T09:05:17","date_gmt":"2025-04-30T07:05:17","guid":{"rendered":"https:\/\/alevipedia.org\/?post_type=docs&#038;p=3120"},"modified":"2025-04-30T09:05:17","modified_gmt":"2025-04-30T07:05:17","password":"","slug":"balim-sultan","status":"publish","type":"docs","link":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/thema\/balim-sultan\/","title":{"rendered":"Bal\u0131m Sultan"},"content":{"rendered":"<p>1516\u2019da Hakka y\u00fcr\u00fcyen Bal\u0131m Sultan, XVI. y\u00fczy\u0131lda Bekta\u015fili\u011fi yeni ba\u015ftan d\u00fczenleyerek bu g\u00fcnk\u00fc \u015fekline kavu\u015fturan mutasavv\u0131ft\u0131r. Bal\u0131m Sultan, Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee T\u00fcrbesi\u2019nin yan\u0131nda bulunan kap\u0131 kitabesinde Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n soyundan Resul Bali\u2019nin o\u011flu olarak g\u00f6sterilir. Babag\u00e2n Bekta\u015fileri ise onun Resul Bali\u2019n\u0131n de\u011fil M\u00fcrsel Bali\u2019nin o\u011flu oldu\u011funa inanmakta ve Hac\u0131 Bekta\u015f Veli evlenmedi\u011fi i\u00e7in onun \u201cyol o\u011flu\u201d olarak kabul etmektedir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k gelene\u011fin \u00c7elebiler kolu, yani Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n evlendi\u011fi ve dolay\u0131s\u0131yla kendilerinin onun neslinden geldi\u011fi iddias\u0131nda olanlar\u0131n temsil etti\u011fi kol ise Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019\u0131n ger\u00e7ekten Hac\u0131 Bekta\u015f soyuna mensup bulundu\u011funu, zira Bekta\u015f\u00eeler\u2019in p\u00eer soyundan gelmeyen hi\u00e7 kimseye \u201cSult\u00e2n\u201d demediklerini ileri s\u00fcrmektedir.<\/p>\n<p>Babag\u00e2n kolunun m\u00fcr\u015f\u00eedi Bedri Noyan Dedebaba ise \u015funlar\u0131 s\u00f6yler: Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019\u0131n as\u0131l ad\u0131n\u0131n H\u0131z\u0131r Bali oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bekta\u015f\u00eeli\u011fin temel ilke ve kurumlar\u0131, XIII. y\u00fczy\u0131lda, Hac\u0131 Bekta\u015f Vel\u00ee taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015ftur. Hac\u0131 Bekta\u015f Vel\u00ee, Sulucakarah\u00f6y\u00fck\u2019te (bug\u00fcnk\u00fc Hac\u0131bekta\u015f \u0130l\u00e7esi) kurdu\u011fu derg\u00e2h\u0131nda \u201cHorasan T\u00fcrk Tasavvuf Gelene\u011fi\u201d temelli \u00f6\u011fretisine g\u00f6re \u00f6\u011frenciler yeti\u015ftirmi\u015f ve yeti\u015ftirdi\u011fi bu \u00f6\u011frencileri vas\u0131tas\u0131yla Anadolu\u2019nun d\u00f6rt bir yan\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f T\u00fcrkmen gruplar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece s\u00f6ylemine kitlesel zemin olu\u015fturmu\u015ftur. Hac\u0131 Bekta\u015f Vel\u00ee bu stratejisi ile d\u00fc\u015f\u00fcncesini, Anadolu T\u00fcrk insan\u0131n\u0131n sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel d\u00fcny\u00e2s\u0131na ta\u015f\u0131rken kendisi de tarihsel bir ki\u015fili\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. XIII. y\u00fczy\u0131l sonras\u0131, Hac\u0131 Bekta\u015f Vel\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncesi, yetkin ve karizmatik temsilcilerini kazan\u0131r.<\/p>\n<p>XVI. y\u00fczy\u0131lda Bal\u0131m Sult\u00e2n, Hac\u0131 Bekta\u015f Vel\u00ee sonras\u0131 Bekta\u015f\u00ee gelene\u011finin ikinci b\u00fcy\u00fck \u201cp\u00eer\u2019i\u201d olur. Tarih boyunca Bekta\u015f\u00ee \u00e7evrelerde \u201cP\u00eer-i Sani\u201d olarak an\u0131lan Bal\u0131m Sult\u00e2n, Bekta\u015f\u00eelik k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ait bir \u201cErk\u00e2nname\u201d haz\u0131rlayarak \u00f6\u011fretiye rit\u00fcelik ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel yenilik ve d\u00fczenlemeler getirir. \u201cBal\u0131m Sult\u00e2n Erk\u00e2nnamesi\u201d ile Bekta\u015f\u00eeli\u011fe ait t\u00fcm uygulamalar, genel ge\u00e7er, mutlak bir \u00f6zellik kazan\u0131r. Bekta\u015f\u00ee k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u00e7 yap\u0131lan\u0131\u015f\u0131 \u015feklinde de ifade edilebilecek Bal\u0131m Sult\u00e2n Erk\u00e2nnamesi\u2019nin tan\u0131mlama ve anlamland\u0131rma getirdi\u011fi unsurlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, Bekta\u015f\u00ee cem ayinleri gelir. Erk\u00e2nname ile cem ayinlerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilecek rit\u00fceller, seremoniler, dinsel pratikler, g\u00fclbankler, terc\u00fcmanlar ve meydan evinin organize edili\u015fi gibi konular bir metine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu uygulama ile Bekta\u015f\u00eelik i\u00e7erisinde olu\u015fabilecek m\u00fcstakil, \u00f6znel y\u00f6neli\u015flerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131, son d\u00f6nem Bekta\u015f\u00eeli\u011finin en \u00f6nemli temsilcilerinden Bedri Noyan\u2019\u0131n \u201cErk\u00e2nname\u201d adl\u0131 kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan al\u0131nan bir b\u00f6l\u00fcmd\u00fcr. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u201cikrar\u201d rit\u00fceli \u00e7evresinde geli\u015fen mitsel, ritsel ve k\u00fcltsel olu\u015fumlar anlat\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma, Babag\u00e2n Bekta\u015f\u00ee koluna ait Bal\u0131m Sult\u00e2n Erk\u00e2nnamesi temelli geli\u015fen ikrar olgusunun pratik edili\u015fi \u00f6ncesi yap\u0131lan haz\u0131rl\u0131klar\u0131 ve pratik edili\u015f an\u0131 ile ilgili ilk detayl\u0131 metin olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan \u00e7al\u0131\u015fma, konu ile ilgili bilim \u00e7evreleri i\u00e7in de \u00f6nemli bir materyaldir.<\/p>\n<p>Baha Said, Manisa V\u00e2lide Camii K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde rastlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi 1315 (1897-98) tarihinde istinsah edilmi\u015f bir yazmadan naklen Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019\u0131n Bekta\u015f\u00ee \u015feyhlerinden Sersem Ali Baba\u2019n\u0131n Dimetoka\u2019da evlendi\u011fi bir S\u0131rp prensesinden do\u011fma oldu\u011funu iddia etmektedir.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn i\u00e7in bu rivayetlerden hangisinin ger\u00e7e\u011fe dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 tesbit etmek imk\u00e2ns\u0131z gibidir. Rivayetler, H\u0131z\u0131r Bal\u0131 yahut Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019la Osmanl\u0131 Sult\u00e2n\u0131 II. Bayezid\u2019i s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki i\u00e7inde g\u00f6stermektedir. Bu ili\u015fki, Dimetoka\u2019da do\u011fdu\u011fu i\u00e7in eskiden beri buradaki b\u00fcy\u00fck Bekta\u015f\u00ee tekkesi Seyyid Ali Sult\u00e2n (K\u0131z\u0131l Deli) Z\u00e2viyesi\u2019ne ilgi duyan II. Bayezid\u2019in o zaman \u015feyh olan Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019la tan\u0131\u015fmas\u0131 sonucu do\u011fmu\u015ftur. Yine s\u00f6z konusu rivayetlere g\u00f6re Safev\u00ee propagandas\u0131 Anadolu\u2019da faaliyete ge\u00e7ti\u011fi zaman II. Bayezid Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019\u0131 Dimetoka\u2019daki tekkeden alarak Hac\u0131 Bekta\u015f Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na getirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>T\u00fcrk Ansiklopedisine g\u00f6re de Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019\u0131n as\u0131l ad\u0131 H\u0131z\u0131r B\u00e2l\u00eedir. Babag\u00e2n Bekta\u015f\u00eelere g\u00f6re Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n nefes evl\u00e2d\u0131d\u0131r. \u00c7elebilere g\u00f6re ise H\u0131z\u0131r L\u00e2le\u2019nin o\u011flu, Resul Bali\u2019nin o\u011flu, Yusuf Bali\u2019nin o\u011flu, M\u00fcrsel Baba\u2019n\u0131n o\u011fludur. Rivayete g\u00f6re M\u00fcrsel Baba, Hac\u0131 Bekta\u015f tekkesinde bulunan Seyyid Ali Sult\u00e2n adl\u0131 bir azizle Rumeli\u2019ye ge\u00e7mi\u015f, ya\u015f\u0131 doksana varm\u0131\u015fken bir Bulgar k\u0131z\u0131yla evlenmi\u015ftir. Bal\u0131m Sult\u00e2n bu han\u0131mdan do\u011fmu\u015f ve sonra da Hac\u0131 Bekta\u015f postuna ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n<p>Kazak Abdal kendisine nispet edilen bir nefeste M\u00fcrsel Baba o\u011flu oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenmektedir. Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019\u0131n Kanuni S\u00fcleyman devrinde \u0130stanbul\u2019a geldi\u011fi Padi\u015fahla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, hatt\u00e2 Kanuni\u2019nin Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019a intisap etti\u011fi ve \u201cMuhibbi\u201d mahlas\u0131n\u0131 bu y\u00fczden ald\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir belgeye dayanmayan Bekta\u015f\u00ee s\u00f6ylentilerindendir. Bal\u0131m Sult\u00e2n, Bekta\u015f\u00eelere g\u00f6re m\u00fccerretli\u011fi kuran sofidir. Bekta\u015f\u00ee nefes mecmualar\u0131nda Bal\u0131m Sult\u00e2n\u2019a ait birka\u00e7 nefes varsa da bunlar\u0131n ona ait oldu\u011funu kesin olarak s\u00f6ylemeye imk\u00e2n yoktur. Bu nefeslerden birinde Hurufilik inan\u00e7lar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmekledir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1516\u2019da Hakka y\u00fcr\u00fcyen Bal\u0131m Sultan, XVI. y\u00fczy\u0131lda Bekta\u015fili\u011fi yeni ba\u015ftan d\u00fczenleyerek bu g\u00fcnk\u00fc \u015fekline kavu\u015fturan mutasavv\u0131ft\u0131r. Bal\u0131m Sultan, Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Vel\u00ee T\u00fcrbesi\u2019nin yan\u0131nda bulunan kap\u0131 kitabesinde Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n soyundan Resul Bali\u2019nin o\u011flu olarak g\u00f6sterilir. Babag\u00e2n Bekta\u015fileri ise onun Resul Bali\u2019n\u0131n de\u011fil M\u00fcrsel Bali\u2019nin o\u011flu oldu\u011funa inanmakta ve Hac\u0131 Bekta\u015f Veli evlenmedi\u011fi i\u00e7in onun \u201cyol o\u011flu\u201d [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3121,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"doc_category":[34],"doc_tag":[],"class_list":["post-3120","docs","type-docs","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","doc_category-alevilikte-oenemli-sahsiyetler"],"acf":[],"year_month":"2026-10","word_count":1002,"total_views":"1884","reactions":{"happy":"0","normal":"0","sad":"0"},"author_info":{"name":"redaktion","author_nicename":"redaktion","author_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/author\/redaktion\/"},"doc_category_info":[{"term_name":"Alevilikte \u00d6nemli \u015eahsiyetler","term_url":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/themen-kategorie\/alevilikte-oenemli-sahsiyetler\/"}],"doc_tag_info":[],"knowledge_base_info":[],"knowledge_base_slug":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/3120","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs"}],"about":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/docs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3120"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/3120\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3124,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/3120\/revisions\/3124"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3121"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3120"}],"wp:term":[{"taxonomy":"doc_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_category?post=3120"},{"taxonomy":"doc_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alevipedia.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/doc_tag?post=3120"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}